Neptun i Galileusz

W roku 1979 astronom amerykański Steven C. Albers opublikował wykaz wzajemnych zakryć planet w okresie od 1557 do 2230 roku. Wynika z niego, że w styczniu 1613 roku Neptun miał być zakryty przez Jowisza. W tym czasie Galileusz dokonywał obserwacji księżyców Jowisza i — jak słusznie zauważyli Charles T. Kowal i Stillman Drake — w polu widzenia jego lunety powinien znaleźć się także Neptun. Zachowane notatki Galileusza istotnie dowodzą, iż widział on Neptuna i nawet go zaznaczył na swym rysunku, biorąc planetę za zwykłą gwiazdę stałą. W grudniu 1612 roku obserwował księżyce Jowisza i przy okazji zanotował, że w odległości kilkunastu średnic planety widzi jasną gwiazdę. W styczniu 1613 roku gwiazdę tę widział już po przeciwnej stronie Jowisza, ale jakoś tym faktem nie zainteresował się bliżej i nie wyciągnął z niego odpowiedniego wniosku. Nie ulega jednak wątpliwości, iż ową gwiazdą był Neptun, który w tym czasie — jak to wynika z obliczeń — świecił na niebie jako obiekt 7,7 wielkości gwiazdowej.

To sensacyjne odkrycie nie ma tylko charakteru historycznej ciekawostki. Wyznaczane bowiem przez Galileusza pozycje obserwowanych obiektów były już na tyle ścisłe (błąd pomiaru nie przekraczał 10 sekund łuku), że jego obserwacja może służyć do kontroli obliczonej drogi Neptuna, który został odkryty przez Johanna G. Gallego dopiero 234 lat później. I jeżeli różnica między pozycją obliczoną a obserwowaną przez Galileusza przekracza jedną minutę łuku, wówczas zwolennicy istnienia planety pozaplutonowej zyskają poważny argument. W każdym razie masa układu Pluton-Charon jest stanowczo za mała, aby wytłumaczyć tak duże odchylenia w ruchu Neptuna.

(1) Sky and Telescope, 1979, vol. 57, 220.

(2) Audycja BBC z 6 października 1980 r.

(3) Nature, 1180, vol. 287, 277 i 311.