Książka, wydana w postaci skryptu, przeznaczona jest dla studentów — przyszłych nauczycieli szkół średnich — ma na celu przygotowanie do prowadzenia planowych zajęć praktycznych w zakresie astronomii z astrofizyką zgodnie z programem nauczania szkolnego.

W czterech pierwszych rozdziałach, obejmujących połowę skryptu, omówione są: 1 — ogólne wiadomości o sposobach poznawania ciał niebieskich, 2 — charakterystyka różnych instrumentów do obserwacji wizualnych, 3 — orientacja ma sferze niebieskiej (układy współrzędnych, mapy nieba, katalogi gwiazd i roczniki), 4 — elementy fizyki Słońca. Ta część stanowi właściwie kompendium podręcznika astronomii ogólnej, w którym podano celowo jedynie najważniejsze wzory matematyczne, niezbędne dla obliczania własności optycznych instrumentów (np. zasięg obiektywu), obliczanie momentów wschodu lub zachodu ciała niebieskiego itp. Na szczególną uwagę zasługuje rozdział, w którym omówione są obserwacje Słońca — zarówno plam jak i widma, a także przy użyciu tak prostego środka jak gnomon. Podane są tu także zasady konstrukcji zegarów słonecznych.

W dalszych rozdziałach podane są wskazówki do zadań obserwacyjnych i rachunkowych, których lista obejmuje 110 tematów. Przy każdym z nich podano przebieg rozwiązania, nie jest to zatem zwykły zbiór zadań lecz raczej zbiór instrukcji do ćwiczeń praktycznych, nie tyflko umożliwiający lepsze zrozumienie problematyki i nabycie biegłości, ale ułatwiający przyszłym nauczycielom lub instruktorom w szkolnych kołach zainteresowań programowanie we własnym zakresie tematów obserwacji. I tu również dużo uwagi poświęcono Słońcu.

W niektórych przypadkach tematy wykraczają poza program szkoły średniej, ale nie na tyle, aby bardziej zaawansowan adepci nie mogli pokusić się o samodzielną próbę przeprowadzenia obserwacji. W kilku zadaniach przewidziane jest posłużenie się aparaturą planetarium, w innych wymaganie jest użycie sprzętu znajdującego się w szkolnych pracowniach fizycznych.

Zgodnie z przeznaczeniem skryptu i intencją Wydawcy, książka zawiera materiały dla użytku studentów Uniwersytetu Śląskiego, ale wśród czytelników tej starannie wydaniej książki powinni się znaleźć Miłośnicy Astronomii, szczególnie prowadzący obserwacje amatorskie. Znaleźć tu mogą wiele cennych informacji i wskazówek.

Pod tym kątem widzenia „Materiały pomocnicze…” stanowią przewodnik niezbędny w bibliotece każdego obserwatora-amatora, a już co najmniej w bibliotekach oddziałów terenowych PTMA. Wiadomo, że jedną z bolączek miłośników astronomii jest niemożność uświadomienia sobie, jakie obserwacje mogliby podjąć przy posiadanym sprzęcie. Nie każdy miłośnik wie, że niektóre obserwacje o wartości naukowej można prowadzić nawet gołym okiem, lub za pomocą skromnej lornetki, albo przy użyciu bardzo prymitywnej, własnymi rękami wykonanej lunety. Książka Marii Pańków zawiera mnóstwo instrukcji — jak przygotować się do obserwacji danej grupy zjawisk, w jakie zaopatrzyć się pomoce, w jaki sposób przygotować „teren obserwacji” przy użyciu mapy nieba.

Po przeczytaniu tej książki możemy sobie dopiero w pełni uświadomić, jakim cennym dla miłośnika sprzętem jest obrotowa Mapa Nieba, wydawana przez Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii. Autorka — wykładowca astronomii na Uniwersytecie Śląskim i zasłużony działacz PTMA — nie omieszkała wspomnieć i o innych wydawnictwach Towarzystwa, m. in. o miesięczniku „Urania”, w którym zamieszczany jest kalendarzyk aktualnych zjawisk na niebie.

Wśród omawianych w książce tematów znajdują się i takie, których rozwiązanie może sprawić prawdziwą satysfakcję młodym obserwatorom np, „samodzielne” wyznaczenie długości miesiąca księżycowego), ale i takie, które znajdują się na liście obserwatorów — profesjonalistów: obserwacje zakryć gwiazd przez Księżyc, obserwacje sztucznych satelitów Ziemi itp., posługiwanie się mikrometrem okularowym itd. Znajdują się tu również wskazówki dla obserwatorów meteorów, a zwłaszcza — dla obserwatorów Słońca.

Taka jest ogólnie biorąc treść „Materiałów pomocniczych…”. Ale skoro mówimy o blaskach, należy także wspomnieć o cieniach: największym (i bodajże jedynym) jest nakład książki: 1000 egzemplarzy. Nie na każdego miłośnika astronomii półce będzie się ona mogła znaleźć. W sprzedaży ukazała się w początku maja br., pewne szanse nabycia mają jedynie ci, którzy się pospieszą…