Zakrycie gwiazdy σ Sgr przez Wenus w dniu 17 listopada 1981 r.

Nieczęsto nadarza się okazja do zaobserwowania zakrycia gwiazdy przez tarczę planety, a już do rzadkości należą zakrycia gwiazd jasnych.

Zdarzyły się one m. in. 7 lipca 1959 r. (zakrycie Regulusa przez Wenus) i 8 kwietnia 1976 r. (zakrycie ε Gem przez Marsa).

W bieżącym roku dojdzie znowu do przesłonięcia jasnej gwiazdy przez planetę. Wieczorem 17 listopada, Wenus, świecąca jako Gwiazda Wieczorną, nisko nad płd.-zachodnim horyzontem, zakryje swą tarczą gwiazdę σ Sgr o jasności +2.^m1.

Szczęśliwym zbiegiem okoliczności, zjawisko będzie widoczne w Polsce w potencjalnie bardzo korzystnych warunkach. Efemeryda przewiduje bowiem, że zakrycie nastąpi w przedziale czasowym 16^h27^m do 16^h38^m c.s.e., a więc w około godzinę po zachodzie Słońca i na półtorej godziny przed zachodem Wenus.

Rys. Schematyczny przebieg zakrycia gwiazdy σ Sgr przez Wenus w dn. 17 XI 1981 r., widocznego z terenu Polski.

Schematyczny przebieg zjawiska przedsta­wio­no na rys. 1. Zakrycie będzie widoczne w Płd. Ameryce, Afryce, Europie i płd.-zach. Azji. Jednak najciekawszego jego przebiegu oczekuje się na linii zakrycia centralnego, która przebiega po zachodzie Słońca przez Etiopię i Somalię. Przewiduje się, że może tam dojść do zaobserwowania tzw. błysku centralnego w momencie środka zakrycia. Zjawisko to, dostrzeżone podczas wspomnianego zakrycia ε Gem przez Marsa polega na ogniskowaniu światła gwiazdy przez górne warstwy atmosfery planety, działające jak gigantyczna soczewka. Nieoświetlony brzeg tarczy planety jest wówczas otoczony jasną obwódką. Być może jednak błysk centralny będzie przytłumiony silnym blaskiem Wenus, o jasności –4.^m1.

Jeśli chodzi o możliwość dostrzeżenia samego zakrycia, to oczywiście, z uwagi na światło Wenus, można się pokusić tylko o obserwowanie znikania gwiazdy za ciemnym brzegiem planety. Konieczne jest duże powiększenie obrazu tarczy Wenus.

Dokładnych obserwacji miłośnicy astronomii raczej nie potrafią przeprowadzić (gwiazda będzie słabnąć stopniowo, a spadek jej blasku mierzy się fotoelektrycznie), ale mimo to zjawisko jest chyba godne oglądania. Tym bardziej, że zakrycie tak jasnej gwiazdy przez Wenus nie nastąpi wcześniej, niż w 2044 r., kiedy to ponownie ulegnie zakryciu Regulus.