Zakrycia gwiazd przez Księżyc w II półroczu 1983 roku

Marek Zawilski

Z powodu późnego otrzymania efemeryd zakryć gwiazd przez Księżyc dla Polski, zmuszeni jesteśmy podać dane tylko dla II półrocza br. Na podstawie oryginalnych efemeryd udostępnionych przez US Naval Observatory dla czynnych obserwatorów Sekcji Obserwacji Pozycji i Zakryć PTMA opracowano dane skrócone przedstawione w tabelach 1 i 2. Wybrano zakrycia dostępne dla niewielkich teleskopów i widoczne przy dobrych warunkach bez większych trudności.

Wartości kątów pozycyjnych i współrzędnych horyzontalnych są podane z dokładnością ±5° i dotyczą centrum kraju. Wysokość Słońca pod horyzontem jest podana wtedy, jeśli wynosi od 0 do -10°, co oznacza, że gwiazda może być jeszcze dostrzegalna przez teleskopy. Miasta bazowe, dla których w tabeli 2 podano dokładne momenty zjawisk, odpowiadają punktom obserwacyjnym SOPiZ. Z uwagi na konieczność szybszego opublikowania efemeryd zrezygnowano tym razem z podawania danych dla sieci 10 miast, natomiast dodatkowo podano w tabeli 2 współczynniki przeliczeniowe momentów zjawisk dla dowolnego punktu w Polsce. Dokładność takiego przeliczenia zależy od wartości A i B oraz od odległości od danego miasta bazowego i może wynosić od ±0^m,1 do ±0^m,5. Przeliczenie, o którym mowa wykonuje się wg wzoru:

T = T₀ + A (λ – λ₀) + B (φ – φ₀)

gdzie:

T	—	moment zjawiska w danym punkcie obserwacyjnym,
T₀	—	moment zjawiska w mieście bazowym,
A, B	—	współczynniki przeliczeniowe,
λ	—	długość geograficzna (wschodnia, ujemna) punktu obserwacyjnego,
λ₀	—	długość geograficzna miasta bazowego,
φ	—	szerokość geograficzna (północna, dodatnia) punktu obserwacyjnego,
φ₀	—	szerokość geograficzna miasta bazowego.

Iloczyny A (λ – λ₀) i B (φ – φ₀) otrzymuje się w minutach czasu przy czym wartości współrzędnych geograficznych należy podstawiać w stopniach.

Tabela 1. Wykaz zakryć gwiazd przez Księżyc w drugiej połowie 1983 roku w Polsce
UT		Gwiazda	ZC	Jasność	Zjawisko	P	T	A_k	H_k	H_S	Faza Księżyca
1		2	3	4	5	6	7	8	9	10	11
VII	1^d01^h	257 B. Aqr	3374	6,^m3	k	210°	45 S	-30°	20°	-10°	73-%
	3 01	-4° 0051	X 00562	7 , 1	k	230	70 S	-55	20	-10	55-
	17 20	97 Vir	2032	7 , 3	p	90	70 N	+55	10		58+
	17 21	κ Vir	2033	4 , 3	p	165	35 S	+65	5		58+
	19 20	-18° 4182	2264	7 , 4 P	p	140	55 S	+25	15	-10	77+
	19 21	-18° 4191	X 21799	7 , 0	p	100	90 N	+40	10		78+
	22 20	λ Sgr	2672	2 , 9	p	175	-5 S	-15	10	-10	96+
	22 20	λ Sgr	2672	2 , 9	k	195	-25 S	-10	10	-10	96+
	22-20	-21° 13170	2678	6 , 2	p	105	65 S	-10	10	-10	96+
	25 23	κ Cap	3089	5 , 3 P	k	290	75 N	+5	15		99-

VIII	5 01	109 Tau	0792	5 , 1	k	285	70 N	-100	20		19-
	6 02	36 B. Gem	0983	6 , 0 P	k	180	0 S	-105	20	-5	10-
	25 23	30 Psc	3536	4 , 7	k	255	85 S	-15	30		95-
	26 01	33 Psc	0005	4 , 7 P	k	205	40 S	+25	30		95-
	27 20	117 G. Psc	0210	6 , 6 P	k	265	75 N	-80	10		84-
	31 00	163 B. Tau	0593	5 , 8 P	k	275	75 N	+25	35		55-

IX	1 03	ι Tau	0752	4 , 7 P	k	210	40 S	-40	55	-5	43-
	2 02	+23° 1149	X 08077	7 , 4	k	200	20 S	-80	40		32-
	4 01	9 Cnc	1221	6 , 2	k	260	65 S	-105	15		13-
	4 01	+220 1854	1222	7 , 2	k	215	20 S	-105	15		13-
	12 18	Jowisz	4005	-1 , 6	p	100	90 N	+45	5		37+
	25 03	ξ¹ Cet	0327	4 , 5	k	180	15 S	+60	30	-5	92-
	26 20	33 B. Tau	0527	6 , 3 P	k	225	60 S	-100	15		80-
	27 22	129 H1 Tau	0700	5 , 7 P	k	260	90 S	-85	30		70-
	29 01	+23° 1007	0859	6 , 5	k	240	60 S	-60	50		59-
	29 23	+24° 1332	1019	6 , 7	p	5	0 N	-105	20		48-
	29 23	+24° 1332	1019	6 , 7	k	340	25 N	-100	25		48-

X	2 00	γ Cnc	1308	4 , 7 P	k	285	90 S	-110	10		26-
	5 03	ν Vir	1702	4 , 2	k	300	80 S	-90	10	-10	2-
	16 21	161 B. (Cap) Aqr	3227	6 , 4	p	95	60 S	+40	15		77+
	17 20	69 Aqr	3343	5 , 7 P	p	120	30 S	+20	20		85+
	17 22	τ Aqr	3349	4 , 2	p	70	80 S	+35	15		85+
	23 02	38 Ari	0404	5 , 2	k	245	70 S	+60	35		99-
	25 19	108 Tau	0784	6 , 2 P	k	210	30 S	-105	15		84-
	26 20	+24° 1182	0954	6 , 1 P	k	230	50 S	-110	15		75-
	31 02	167 B. Leo	1535	7 , 1	k	265	60 S	-80	30		28-
	31 04	46 Leo	1544	5 , 7	k	290	85 S	-55	40		27-

XI	1 03	376 B. Leo	1659	6 , 8	k	275	65 S	-65	30		18-
	12 19	-20° 6266	X 29964	7 , 1	p	145	20 S	+35	10		51+
	12 20	143 B. Cap	3178	6 , 2 P	p	130	30 S	+45	10		51+
	14 16	-12° 6444	3408	7 , 0 P	p	120	35 S	-20	25		69+
	15 20	30 Psc	3536	4 , 7	p	65	90 S	+30	30		79+
	15 23	33 Psc	0005	4 , 7 P	p	115	35 S	+65	10		79+
	18 02	ν Psc	0249	4 , 7	p	120	30 S	+90	5		93+
	18 16	ξ¹ Cet	0327	4 , 5 P	p	40	70 N	-80	20		96+
	19 00	ξ¹ Ari	0354	5 , 5	p	25	50 N	+55	35		97+
	21 00	43 Tau	0614	5 , 7	k	300	65 N	+40	55		100-
	23 00	M 35	G 7	5 , 3	k	245	65 S	-5	60		93-
	23 02	5 Gem	0936	5 , 9 P	k	255	75 S	+35	60		92-
	23 20	ω Gem	1070	5 , 2	k	190	5 S	-100	20		87-
	25 00	35 B. Cnc	1239	6 , 4	k	265	75 S	-55	50		76-

XII	8 15	30 B. Cap	2985	6 , 9 P	p	100	70 S	+25	10	-10	16+
	9 17	-21° 5992	X 29583	7 , 1	p	15	30 N	+35	10		24+
	12 16	252 G. Aqr	3484	6 , 8	p	345	10 N	-10	30		51+
	13 20	64 B. Cet	0060	7 , 0	p	85	70 S	+55	20		62+
	14 20	35 Cet	0178	6 , 8	p	10	35 N	+35	35		71+
	16 00	+7° 0324	0308	6 , 7	p	110	45 S	-15	15		81+
	16 18	38 Ari	0404	5 , 2	p	10	35 N	-30	45	45	87+
	21 06	ω Gem	1070	5 , 2	k	235	55 S	+115	10	0	98-
	22-18	γ Cnc	1308	4 , 7 P	k	200	10 S	-110	10		90-
	25 03	+12° 2284	1598	6 , 4 P	k	350	30 N	+10	50		58-
	25 23	ν Vir	1702	4 , 2	k	255	50 S	-70	20		59-
	29 04	4 G. Lib	2064	6 , 5 P	k	270	70 S	-40	20		25-

Oznaczenia: „P” przy wartości jasności — gwiazda podwójna wielokrotna

P — kąt pozycyjny od bieguna
T — kąt pozycyjny od terminatora Księżyca
+ zjawisko przy ciemnym brzegu
– zjawisko przy jasnym brzegu
A_k, H_k — azymut i wysokość Księżyca, H_S — wysokość Słońca
Faza Księżyca — procent oświetlonej tarczy
+ faza rosnąca
– faza malejąca

Współrzędne geograficzne miast bazowych są następujące:

Po — Poznań:	λ₀ =	-16°55'	φ₀ =	+52°24'
Op — Opole:		-17 55		+50 40
Tu — Tuchola:		-17 49		+53 34
Łd — Łódź:		-19 27		+51 47
Wa — Warszawa:		-21 04		+52 13
Ol — Olsztyn:		-20 29		+53 47
Kr — Kraków:		-19 50		+50 03

Tabela 2. Momenty zjawisk dla 7 miast bazowych oraz współczynniki przeliczeniowe
Data		Miasto							Współczynniki przeliczeniowe
Data		Po	Op	Tu	Łd	Wa	Ol	Kr	A	B
1		2	3	4	5	6	7	8	9	10
VII	1^d01^h	09,^m0	06,^m5	12,^m8	10,^m5	12,^m8	14,^m9	07,^m6	-1,0	+1,8
	3 01	07 , 1	04 , 4	10 , 0	07 , 8	09 , 8	12 , 4	04 , 6	-0,7	+2,0
	17 20	51 , 1	54 , 6	50 , 2	54 , 3	55 , 0	52 , 1	57 , 3	-0,9	-1,5
	17 21	28 , 9	33 , 6	26 , 7	31 , 7	31 , 7	27 , 7	36 , 2	-0,6	-2,4
	19 20	24 , 5	28 , 2	24 , 2	28 , 6	30 , 0	—	31 , 5	-1,2	-1,4
	19 21	38 , 5	42 , 1	37 , 9	42 , 2	43 , 4	—	45 , 2	-1 , 1	-1 , 5
	22 20	04 , 0	—	00 , 0	03 , 7	03 , 2	00 , 8	—	+0,3	-3,0
	22 20	13 , 0	—	20 , 0	19 , 3	24 , 9	26 , 9	—	(-3,2)	(+3,7)
	22 20	17 , 1	18 , 0	18 , 8	20 , 6	23 , 2	—	20 , 8	-1,5	+0,3
	25 23	44 , 0	46 , 9	45 , 3	49 , 5	52 , 6	50 , 5	51 , 2	-2,1	-0,5

VIII	5 01	26 , 5	24 , 7	28 , 1	26 , 3	27 , 2	29 , 0	24 , 3	-0,2	+1,2
	6 02	27 , 2	17 , 9	30 , 1	21 , 1	19 , 2	28 , 2	—	(+2,2)	(+5,5)
	25 23	39 , 0	39 , 2	41 , 3	42 , 6	45 , 4	45 , 6	41 , 7	-1,6	+0,8
	26 01	55 , 3	54 , 2	57 , 0	56 , 5	58 , 0	59 , 1	54 , 6	-0,7	+1,1
	27 20	35 , 9	33 , 2	38 , 2	35 , 3	36 , 7	39 , 3	32 , 6	-0,3	+1,7
	31 00	28 , 0	26 , 4	30 , 3	29 , 3	31 , 8	32 , 9	27 , 2	-0,9	+1,4

IX	1 03	26 , 2	22 , 2	29 , 6	26 , 4	28 , 6	32 , 2	21 , 5	-0,7	+2,7
	2 02	14 , 8	09 , 0	18 , 3	12 , 5	13 , 5	18 , 8	05 , 6	+0,3	+3,5
	4 01	51 , 6	48 , 9	53 , 2	50 , 4	50 , 9	53 , 3	47 , 7	+0,1	+1,5
	4 01	49 , 0	43 , 8	51 , 3	45 , 9	46 , 1	50 , 6	40 , 4	+0,6	+2,8
	12 18	38 , 6	42 , 2	37 , 8	42 , 1	43 , 0	40 , 1	45 , 1	-1,0	-1,5
	25 03	41 , 5	—	46 , 1	—	40 , 4	47 , 8	—	(+0,4)	(+8,8)
	26 20	08 , 8	05 , 3	10 , 7	07 , 1	07 , 6	10 , 6	03 , 7	+0,2	+1,9
	27 22	36 , 2	33 , 9	38 , 5	36 , 4	37 , 9	40 , 2	33 , 7	-0,5	+1,6
	29 01	28 , 1	25 , 7	31 , 0	29 , 2	31 , 4	33 , 7	25 , 9	-0,9	+1,9
	29 23	—	—	—	—	—	—	03 , 7	(+2,2)	(+5,7)
	29 23	—	—	—	—	—	—	15 , 5	(-2,4)	(-2,8)

X	2 00	14 , 4	12 , 6	15 , 5	13 , 7	14 , 1	15 , 7	11 , 8	0,0	+1,0
	5 03	53 , 0	51 , 9	53 , 7	52 , 9	53 , 4	54 , 2	51 , 7	-0,1	+0,7
	16 21	34 , 8	38 , 7	34 , 5	39 , 2	40 , 8	37 , 7	42 , 6	-1,4	-1,5
	17 20	48 , 8	54 , 7	49 , 3	56 , 7	60 , 4	55 , 3	63 , 4	-2,9	-2,4
	17 22	10 , 7	23 , 2	11 , 0	13 , 9	15 , 3	13 , 5	15 , 7	-1,1	-0,8
	23 02	29 , 5	31 , 2	29 , 6	32 , 3	33 , 6	32 , 0	33 , 3	-1,0	-0,5
	25 19	29 , 9	25 , 7	31 , 8	27 , 2	27 , 2	30 , 9	23 , 2	+0,6	+2,2
	26 20	13 , 9	10 , 4	15 , 6	11 , 8	11 , 9	15 , 0	08 , 4	+0,4	+1,9
	31 02	19 , 8	17 , 4	22 , 0	20 , 2	21 , 9	23 , 9	17 , 3	-0,6	+1,6
	31 04	02 , 4	02 , 5	03 , 8	04 , 7	06 , 7	06 , 5	04 , 3	-1,1	+0,5

XI	1 03	43 , 5	41 , 8	45 , 6	44 , 6	46 , 4	47 , 8	42 , 3	-0,8	+1,3
	12 19	05 , 1	16 , 6	04 , 4	16 , 7	25 , 6	10 , 9	—	(-5,0)	(-6,9)
	12 20	00 , 2	08 , 4	58 , 7	07 , 6	09 , 8	03 , 0	23 , 4	-2,4	-4,0
	14 16	53 , 8	55 , 5	56 , 2	59 , 4	63 , 5	02 , 1	60 , 7	-2,5	0,0
	15 20	51 , 0	52 , 4	52 , 0	54 , 1	55 , 9	54 , 8	55 , 0	-1,2	-0,2
	15 23	10 , 7	17 , 6	08 , 5	15 , 4	15 , 7	10 , 5	22 , 9	-1,1	-3,4
	18 02	26 , 8	32 , 8	23 , 4	28 , 7	27 , 3	23 , 0	35 , 2	0,0	-3,3
	18 16	17 , 0	13 , 5	19 , 5	16 , 0	17 , 0	20 , 2	12 , 4	-0,1	+2,1
	19 00	08 , 0	06 , 3	10 , 7	09 , 0	10 , 7	12 , 8	07 , 2	-0,7	+1,3
	21 00	19 , 6	25 , 2	17 , 9	25 , 4	26 , 9	21 , 8	29 , 5	-1,6	-2,3
	23 00	32 , 0	31 , 5	34 , 3	35 , 0	37 , 7	38 , 1	33 , 5	-1,4	+1,0
	23 02	01 , 2	02 , 7	02 , 3	04 , 9	07 , 1	05 , 8	05 , 4	-1,4	-0,1
	23 20	00 , 5	—	04 , 2	—	—	01 , 3	—	(+1,9)	(+5,8)
	25 00	24 , 2	23 , 0	26 , 5	26 , 3	28 , 7	29 , 7	24 , 3	-1,2	+1,2

XII	8 15	49 , 5	53 , 0	49 , 8	54 , 2	56 , 2	53 , 5	56 , 9	-1,6	-1,2
	9 17	25 , 5	23 , 9	26 , 6	24 , 9	25 , 2	26 , 3	23 , 8	0,0	+0,7
	12 16	—	—	—	—	29 , 1	—	21 , 9	(+1,2)	(+3,9)
	13 20	54 , 5	57 , 9	54 , 1	58 , 0	59 , 0	56 , 4	60 , 9	-1,0	-1,4
	14 20	16 , 1	12 , 7	19 , 3	15 , 6	17 , 0	20 , 2	12 , 6	-0,4	+2,0
	16 00	25 , 4	30 , 3	23 , 0	27 , 5	26 , 8	23 , 2	32 , 4	-0,2	-2,5
	16 18	28 , 0	22 , 9	31 , 7	26 , 5	28 , 1	32 , 4	21 , 8	-0,2	+2,8
	21 06	32 , 2	33 , 6	31 , 4	33 , 0	32 , 8	31 , 4	34 , 3	-0,1	-0,8
	22 18	29 , 4	—	33 , 1	—	—	30 , 1	—	(+1,7)	(+5,1)
	25 03	47 , 7	52 , 9	44 , 8	50 , 2	49 , 5	44 , 5	55 , 1	-0,3	-2,8
	25 23	60 , 5	57 , 0	63 , 4	60 , 8	62 , 8	65 , 6	56 , 6	-0,7	+2,3
	29 04	01 , 8	00 , 4	04 , 4	04 , 0	06 , 6	07 , 6	02 , 2	-1,3	+1,3

W przypadku zakryć zbliżonych do brzegowych wartości bezwzględne współczynników A i B są duże i podanego wzoru przeliczeniowego nie należy w zasadzie stosować, gdyż daje on wyniki obarczone bardzo dużym błędem. Wartości A i B są w takich przypadkach podane w nawiasach. Zakres ich stosowania jest ograniczony jedynie do najbliższej okolicy miasta bazowego.

(Źródło: „Urania” nr 5/1983)

wstecz

dalej