Ptolemeusz plagiatorem?

Opublikowano ostatnio kolejną pracę poświęconą kwestii oryginalności astronomicznych obserwacji Ptolemeusza. Posługując się kilkoma niezależnymi testami autor referowanej publikacji przekonywująco wykazał całkowitą bezpodstawność twierdzeń tego astronoma, jakoby katalog 1025 gwiazd, będący częścią Almagestu, oparty był na jego własnych obserwacjach. Zamieszczony w Almageście opis astrolabium armilarnego i stosowanych metod obserwacyjnych pozwolił ocenić wielkość błędów i wykazać, że zupełnie nie odpowiada ona danym ze wspomnianego katalogu. Analiza potwierdziła dokonane już wcześniej spostrzeżenie, iż do katalogu weszły tylko te gwiazdy, które można było obserwować na wyspie Rodos (szerokość geograficzna 36°), nie ma zaś w nim żadnej spośród dostrzegalnych z bardziej na południe położonej Aleksandrii (31°). Wykorzystując tablice refrakcji atmosferycznej oceniono prawdopodobieństwo prowadzenia obserwacji z Rodos i z Aleksandrii. Pierwsze wynosi około 90%, drugie zaś tylko 10^–13! Taki rezultat stanowi kolejne potwierdzenie podejrzenia o to, że nie Ptolemeusz jest autorem katalogu włączonego do Almagestu lecz Hipparch. Ptolemeusz, jak się wydaje, przepisał po prostu katalog dodając jedynie do długości wszystkich gwiazd poprawkę na precesję (i to błędną!). Dzięki szczegółowej analizie wspomnianego katalogu i wszystkich zachowanych informacji o pracach Hipparcha możliwa była rekonstrukcja ogólnego zarysu i chronologii wykonanych przezeń obserwacji, a także ujawnienie szeregu interesujących szczegółów wiążących się z nimi — pracami teoretycznymi Hipparcha i historią powstania katalogu. Przykładem może być odkrycie, iż Hipparch posługiwał się dwiema różnymi wartościami kąta między płaszczyznami równika i ekliptyki — początkowo 23°55', później 23°40'. Referowany artykuł uzupełniony jest dodatkami, omawiającymi między innymi sposób posługiwania się astrolabium.

Wg Publ. Astron. Soc. Pacific, 1982, 94, 359