Obserwacje planet w dzień

Zachęcając do oglądania planet w dzień miałem nadzieję, że przynajmniej kilkunastu miłośników astronomii zechce wziąć udział we wspólnym eksperymencie. Wiadomo było, że nie chodzi tu o wielkie obserwacje naukowe, ale o proste doświadczenie. Jedni twierdzili, że jasne planety widać w dzień, inni, że nie widać, spróbujmy przekonać się, jak to jest. Okazało się jednak, że problem prawie nikogo nie zainteresował. Jedynie p. Stanisław Szumowicz podjął systematyczne obserwacje, o czym czytelnicy „Uranii” mogli się przekonać w nr 7/77. Poza tym otrzymałem kilka listów z pojedynczymi obserwacjami. Oto rezultaty obserwacji:

Obserwacje Wenus i Jowisza w dzień

Data 1975/1976		h    L     Obs.	Data 1975/1976		h    L     Obs.
Wenus:			Jowisz:
VI	25d12h48m	45°7h30mTLi	VII	30d 7h00m	40°2d40mJS
X	2   9 18	46  3 45   SSz	XII	12 14 55	20     04   SSz
X	30 12 03	26  4 05   SSz	XII	28 15 24	31     40   TLa
XII	15   8 44	27     55   JS	XII	29 15 02	30     40   SSz
XII	18 10 30	23  2 35   JS	I	8 16 00	36       0   JS
XII	19 10 29	23  2 35   JS	I	13 15 30	40     30   SSz
XII	29 10 16	20  2 45   SSz	II	20 16 42	43     20   SSz
I	16   8 20	17     30   JS	VII	3   3 47	29     15   SSz
I	31   7 51	12     25   MCh	IX	15   7 15	42  1 45   JS
X	26 15 40	14     50   SSz	IX	16   7 30	40  2        JS
XI	6 15 00	15  1        SSz	X	11   7 00	27  1 10   SSz
XI	8 15 00	15  1        SSz	X	12   7 22	23  1 30   SSz
XI	9 15 00	15  1        SSz	XII	6 15 30	7      5    SSz
XI	23 15 03	15     45   SSz	XII	21 15 05	14     30   SSz
XI	24 15 10	16     35   SSz	XII	22 15 03	14     30   SSz
XII	2 14 52	17     40   SSz	XII	28 14 58	18     40   SSz
XII	6 14 47	18     50   SSz	XII	31 15 00	20     40   SSz
XII	21 13 38	20  2        SSz
XII	22 14 08	22  1 30   SSz
XII	26 14 45	24     55   SSz

h — wysokość planety nad horyzontem, L — odległość od zachodu lub wschodu Słońca, Obs. — obserwatorzy: MCh — Mariusz Charkiewicz, Olsztyn; TLi — Tomasz Lipiński, Umultowo; TLa — Tomasz Liszka, Krzykawa; JS — Jerzy Speil, Wałbrzych-Książ; SSz — Stanisław Szumowicz, Parkosz.

Ponieważ obserwatorzy z reguły nie podawali, na jakiej wysokości znajdowała się obserwowana planeta, więc wysokości wyznaczyłem przy pomocy aparatury Planetarium Lotów Kosmicznych w Olsztynie.

Z powyższego zestawienia widać, że Wenus można obserwować w dzień bardzo często, zarówno wtedy, gdy świeci wysoko, jak i wtedy, gdy świeci nisko. Jeszcze wyraźniej świadczą o tym wyniki obserwacji p. Szumowicza opublikowane w „Uranii” nr 7/77, z których wynika, że Wenus widać w dzień zawsze, gdy tylko jest pogoda, a Wenus jest dostatecznie daleko od Słońca.

Do podobnych wniosków doszedł, na podstawie własnych obserwacji, p. Jerzy Speil, który pisze:

„Dostrzeżenie Wenus w dzień nie jest rzeczą niezwykłą. Dostrzegałem Wenus za dnia już wielokrotnie, a gdy wskazywałem innym osobom miejsce na niebie, np. względem charakterystycznych punktów terenowych, na ogół również dostrzegali tę planetę w postaci, jak najczęściej określali, „jasnego punktu”. Oczywiście musi być przy tym czyste niebo, w danym rejonie bez chmur, a powietrze nie zanieczyszczone. Taka pogoda występuje u nas stosunkowo często, głównie przy napływie mas powietrza polarno-morskiego lub arktycznego”. Ale bywa też, że Wenus widać na lekko zamglonym niebie, czy nawet przez cienkie chmury, co zaobserwował p. Szumowicz i autor.

Zobaczenie Jowisza w dzień jest trudniejsze, ale również możliwe. Jak widać z tabelki, obserwowano go z reguły, gdy Słońce świeciło nisko albo krótko po wschodzie, albo krótko przed zachodem Słońca. Nie otrzymałem żadnej wiadomości o zaobserwowaniu Jowisza około południa.

Wszystkim, którzy przysłali wyniki obserwacji, chciałbym serdecznie podziękować przepraszając jednocześnie, że dopiero teraz o nich piszę.

Jeśli ktoś z kolegów miłośników astronomii zechce zobaczyć na własne oczy Wenus czy Jowisza w dzień, to polecam wskazówkę p. Speila: „Aby dostrzec planetę w dzień, trzeba dokładnie znać jej położenie na niebie, dlatego najłatwiej znaleźć ją w dniu złączenia z Księżycem”. W bieżącym roku Wenus będzie widoczna blisko Księżyca po południu w dniach:

8 czerwca      w odl. ok. 7° ponad Księżycem
8 lipca	       w odl. ok. 7° w lewo od Księżyca
9 lipca	       w odl. ok. 7° w prawo w górę od Księżyca
7 sierpnia     w odl. ok. 4° w lewo od Księżyca
8 sierpnia     w odl. ok. 7° w prawo od Księżyca
6 września     w odl. ok. 6° pod Księżycem

Jowisz będzie widoczny blisko Księżyca przed południem w dniach:

30 sierpnia      w odl. ok. 5° ponad Księżycem
27 września      w odl. ok. 6° w prawo w górę od Księżyca
24 października  w odl. ok. 6° w lewo w górę od Księżyca
21 listopada     w odl. ok. 4° ponad Księżycem
18 grudnia       w odl. ok. 3° ponad Księżycem

Pozostaje mi tylko życzyć pięknej pogody w tych dniach.