Od kilku lat ukazują się prace popularnonaukowe z serii „Biblioteczka kopernikańska”, wydawanej przez Towarzystwo Naukowe w Toruniu. Jej zadaniem jest zapoznanie szerokich kręgów naszego społeczeństwa z życiem i działalnością Mikołaja Kopernika, którego pięćsetną rocznicę urodzin będziemy obchodzić już za niewiele miesięcy. Autorami poszczególnych tomików są wybitni naukowcy polscy, toteż — mimo popularyzatorskiego charakteru — są one opracowane na wysokim poziomie. W niektórych przypadkach zawierają wyniki badań ostatnich lat, niekiedy nawet osobiste osiągnięcia Autorów. Dotychczas w tej bardzo pożytecznej serii ukazało się osiem tomików o następującej tematyce:

1. Karol Górski: Dom i środowisko rodzinne Mikołaja Kopernika, str. 54, Toruń 1968, cena zł 6,—

Autorem pierwszego tomiku jest znany historyk toruński, zajmujący się omawianym tematem od wielu lat. Opisano w nim genealogię Mikołaja Kopernika, jego środowisko rodzinne i wpływ tego środowiska na umysłowość przyszłego reformatora astronomii. Ukazano atmosferę, w jakiej się on wychowywał i wyrastał, dzięki czemu możemy lepiej zrozumieć jego psychikę i jej wpływ na narodziny teorii heliocentrycznej. Podano również opis domu rodzinnego Kopernika, jego wnętrze oraz szkołę, w której pobierał nauki początkowe. Opisy te zostały oparte na odpowiednich dokumentach i przekazach źródłowych, na reliktach tamtych czasów, tkwiących w architekturze współczesnego Torunia.

2. Bohdan Rymaszewski: Toruń w czasach Kopernika — Urbanistyka, architektura, sztuka, str. 73, Toruń 1969, cena zł 10,—

Już sam tytuł wskazuje, że tematem książeczki jest opis Starego Torunia, miasta rodzinnego Mikołaja Kopernika. Omówiono w niej układ miasta, jego fortyfikacje, kamienice i spichlerze, ratusz i kościoły. Jest to więc pewnego rodzaju przewodnik po Starym Toruniu, którego średniowieczny plan pozostał do dziś nie zmieniony, a liczne zabytki z tych czasów także zachowały się bez zmian. Na każdym niemal kroku spotykamy w Starym Toruniu obiekty, przypominające nam dziecinne lata wielkiego astronoma.

3. Waldemar Voisé: Mikołaj Kopernik — dzieje jednego odkrycia, str. 76, Toruń 1970, cena zł 10,—

Książeczka, której Autorem jest znany historyk nauki, w przystępny sposób naświetla aspekt filozoficzny teorii Mikołaja Kopernika na tle ruchu umysłowego do pierwszych lat XVII w. Omówiono w niej charakter epoki wielkich odkryć geograficznych i naukowych, ogólne zmiany w sposobie myślenia ówczesnych ludzi pod wpływem tych odkryć. Ukazuje ona drogę, po jakiej kroczył wielki astronom, aby dojść do epokowego odkrycia. Podano wiele szczegółów historycznych i filozoficznych, pozwalających dość dokładnie prześledzić tę drogę, poznać warsztat naukowy Kopernika i należycie ocenić rolę jego odkrycia w rozwoju myśli ludzkiej.

4. Stefan Cackowski: Mikołaj Kopernik jako ekonomista, str. 73, Toruń 1970, cena zł 10,—

Autor w przystępny sposób przedstawił poglądy ekonomiczne Mikołaja Kopernika na tle dokonujących się w ówczesnym świecie przemian gospodarczo-społecznych i światopoglądowych. Ta działalność wielkiego astronoma jest mało znana naszemu społeczeństwu, a przecież dopiero bliższe zapoznanie się z jego dorobkiem w zakresie ekonomiczno-gospodarczym pozwala należycie ocenić niepospolitość tego umysłu. Dopiero wówczas możemy w pełnym świetle widzieć wpływ Kopernika na przewrót umysłowy i światopoglądowy, który oczywiście nastąpił przede wszystkim w wyniku zbudowania przez niego heliocentrycznej teorii budowy świata, ale na który w pewnym stopniu wpłynął także jego traktat o prawie rządzącym obiegiem pieniężnym.

5. Marian Biskup: Działalność publiczna Mikołaja Kopernika, str. 93. Toruń 1971, cena zł 12,—

W tomiku, którego Autorem jest doskonały znawca historii Prus Królewskich w pierwszej połowie XVI w., omówiono różne formy działalności publicznej Mikołaja Kopernika. Ukazuje ona pierwsze jego kroki w życiu społeczno-politycznym stanów pruskich u boku wuja Łukasza Watzenrodego, a następnie samodzielne sprawowanie różnych funkcji administracyjno-gospodarczych na Warmii. Dość szczegółowo omówiono udział wielkiego astronoma w wojnie polsko-krzyżackiej z lat 1520–1521, zwłaszcza jego wkład w obronę Olsztyna, uwzględniając najnowsze wyniki badań Autora. Pokazano również w wielkim skrócie współudział Kopernika w realizacji reformy monetarnej oraz ostatni okres jego działalności publicznej.

6. Leonard Jarzębowski: Biblioteka Mikołaja Kopernika, str. 86, Toruń 1971, cena zł 12,—

„Biblioteka Mikołaja Kopernika” to zespół ksiąg, które niegdyś były własnością wielkiego astronoma lub które wykorzystał w swych pracach. Z jego prywatnego księgozbioru zachowało się zaledwie 26 woluminów, zawierających 39 oddzielnych druków, z czego na poszczególne dziedziny nauki przypada: astronomia i astrologia — 20, matematyka — 4, geografia — 2, fizyka — 2, filologia i filozofia — 2, medycyna — 9. Ale do „Biblioteki Kopernika” trzeba zaliczyć także księgi z innych księgozbiorów, do których wielki astronom miał dostęp (Akademia Krakowska, zamek biskupi w Lidzbarku, zbiory kapitulne we Fromborku). Na podstawie wnikliwej analizy ustalono, że w jego ręku było co najmniej 129 dzieł. Prezentowany tomik zajmuje się właśnie opisem tych dzieł i ich wpływem na myśl kopernikowską. Omawia również przypuszczalne okoliczności, w jakich znalazły się one w jego ręku, a także podaje ich późniejsze losy.

7. Jerzy Dobrzycki: Astronomia przedkopernikowska, str. 58, Toruń 1971, cena zł 10,—

Autorem kolejnego tomiku jest wybitny historyk astronomii, który w przystępny sposób podaje wiadomości z astronomii posiadane przez starożytnych i średniowiecznych uczonych. Ukazuje ich bezskuteczne usiłowania zbudowania takiego modelu świata, który tłumaczyłby zjawiska na niebie zgodnie z obserwacjami, a jednocześnie odpowiadał ówczesnym poglądom filozoficznym. Niektóre z zamieszczonych w tomiku informacji, zwłaszcza traktujące o dorobku średniowiecznych astronomów arabskich, oparte zostały na niedawno dokonanych odkryciach. Zapoznanie się więc z tą książeczką w dużym stopniu ułatwi zrozumieć znaczenie genialnego odkrycia Mikołaja Kopernika, a także poznać wpływ tego odkrycia na dalszy rozwój astronomii i nauk pokrewnych.

8. Cecylia Iwaniszewska: Astronomia Mikołaja Kopernika, str. 74, Toruń 1971, cena zł 12,—

Książeczka ma na celu zapoznanie czytelnika z treścią monumentalnego dzieła Mikołaja Kopernika, które przecież jest dość trudne do zrozumienia bez znajomości starożytnej i średniowiecznej astronomii, przede wszystkim zaś bez odpowiednich wiadomości z matematyki. Autorka przytacza obszerne fragmenty poszczególnych ksiąg wiekopomnego dzieła i zaopatruje je w wnikliwe komentarze, opracowane zrozumiale i możliwie przystępnie. Dzięki temu można łatwiej wniknąć w tajniki ówczesnej astronomii i lepiej zrozumieć poglądy Kopernika na budowę świata.