Marzec 1972 r.

Słońce

W punkcie równonocy wiosennej Słońce znajdzie się w tym roku 20 marca o 13^h22^m. Punkt ten nosi nazwę „punktu Barana”. Zaczyna się od niego znak Barana, pierwszy z tzw. znaków Zodiaku, czyli dwunastu równych części, na które starożytny astronom Hipparch (II w. p.n.e.) podzielił ekliptykę, nadając im nazwy gwiazdozbiorów, w których te części ekliptyki znajdowały się wówczas na niebie. Na skutek zjawiska precesji punkt Barana przesuwa się powoli wśród gwiazd, a wraz z nim wszystkie znaki Zodiaku, ale do dziś zachowane zostały ich nazwy nadane przez Hipparcha. Obecnie punkt Barana znajduje się w gwiazdozbiorze Ryb. Od punktu Barana mierzy się na niebie współrzędne kątowe, rektascensję oraz długość ekliptyczną.

W ciągu marca dnia przybywa prawie równo o dwie godziny: w Warszawie 1 marca Słońce wschodzi o 6^h22^m, zachodzi o 17^h16^m, a 31 marca wschodzi o 5^h13^m, zachodzi o 18^h9^m.

Księżyc

Przez pierwsze kilka dni oraz w ostatniej dekadzie marca noce będą księżycowe i światło Księżyca może nieco przeszkadzać w obserwacjach. Fazy Księżyca będą bowiem w marcu następujące: ostatnia kwadra 8^d8^h, nów 15^d13^h, pierwsza kwadra 22^d3^h, pełnia 29^d21^h.

Tarcza Księżyca 7 marca zakryje Antaresa, gwiazdę pierwszej wielkości w gwiazdozbiorze Skorpiona (Niedźwiadka), ale zjawisko to będzie u nas niewidoczne. Natomiast 19 marca wieczorem warto obserwować przejście Księżyca na tle Plejad, znanej gromady gwiazd w gwiazdozbiorze Byka. Dokładne momenty zakrycia podajemy pod datą 19 marca w tekście Kalendarzyka.

Planety i planetoidy

W marcu mamy dobre warunki dla obserwacji Merkurego, widocznego wieczorem nisko nad zachodnim horyzontem. Jasność planety maleje w ciągu miesiąca od -1 do +2 wielkości gwiazdowych, ale najlepsze warunki widoczności przypadają w połowie marca.

Wenus świeci pięknym blaskiem nad zachodnim horyzontem jako Gwiazda Wieczorna około -3.8 wielkości gwiazdowej. W ciągu miesiąca Wenus świeci coraz jaśniej i coraz wyżej nad horyzontem widoczna jest po zachodzie Słońca. Wenus zbliża się teraz do Ziemi i w marcu jej odległość zmniejsza się od 149 milionów km do 116 mln km.

Mars widoczny jest wieczorem, zachodzi stale około 23^h a wśród gwiazd przewędruje na niebie z gwiazdozbioru Barana do gwiazdozbioru Byka. Mars z kolei stale oddala się od Ziemi, jego odległość w ciągu miesiąca wzrasta od 258 mln km do 296 mln km, a jasność spada nieco od +1.4 do +1.6 wielkości gwiazdowej.

Jowisz wschodzi już coraz wcześniej, ale widoczny jest dopiero nad ranem nisko nad południowo-wschodnim horyzontem, jako jasna gwiazda około -1.7 wielkości w gwiazdozbiorze Strzelca. Chociaż warunki obserwacji nie są zbyt dogodne, możemy już próbować obserwować przebieg ciekawszych zjawisk w układzie czterech najjaśniejszych księżyców Jowisza.

Saturn widoczny jest wieczorem w gwiazdozbiorze Byka jako gwiazda około +0.4 wielkości. Uran widoczny jest przez całą noc w gwiazdozbiorze Panny jako gwiazda około 6 wielkości, Neptun widoczny jest po północy wśród gwiazd 8 wielkości na granicy gwiazdozbiorów Skorpiona i Wężownika, a Pluton widoczny jest przez całą noc w Warkoczu Bereniki, ale dostępny jest tylko przez wielkie teleskopy jako gwiazda około 14 wielkości.

Możemy także odnaleźć dwie z czterech najjaśniejszych planetoid, Ceres i Juno. Ceres widoczna jest całą noc jako gwiazda około 7 wielkości i w ciągu miesiąca wędruje wśród gwiazd na granicy gwiazdozbiorów Raka, Rysia i Lwa od punktu o współrzędnych (rekt. 9^h11^m, dekl. +31°.4) do punktu (rekt. 9^h3^m, dekl. +30°.6). Znacznie słabsza Juno około 10 wielkości, widoczna jest najlepiej po północy w gwiazdozbiorze Panny, przechodząc w marcu pomiędzy punktami: (rekt. 13^h13^m, dekl. -2°.3) i (rekt. 12^h54^m, dekl. +1°.9).

∗
∗            ∗

3^d12^h

Uran w złączeniu z Księżycem w odległości 6°.

7^d

O 9^h Księżyc znajdzie się w złączeniu z Neptunem w odległości 6°, a o 13^h Neptun nieruchomy w rektascencji zmienia kierunek swego pozornego ruchu wśród gwiazd. O 15^h nastąpi bliskie złączenie Księżyca z Antaresem. Zakrycie gwiazdy przez tarczę widoczne będzie na Oceanie Spokojnym oraz w Środkowej i Południowej Ameryce.

9^d17^h

Jowisz w złączeniu z Księżycem w odległości 3°.

14^d11^h

Merkury w największym wschodnim odchyleniu od Słońca. Kąt tego odchylenia wynosi 18°.

16^d

Wieczorem nad zachodnim horyzontem, w odległości około 2° na południe od wąskiego sierpa Księżyca odnajdziemy Merkurego. O 21^h Merkury znajdzie się właśnie w złączeniu z Księżycem.

18^d19^h

Wenus w złączeniu z Księżycem w odległości 3°. Wieczorem nad zachodnim horyzontem obserwujemy piękną konfigurację sierpa Księżyca i jasno błyszczącej Wenus.

19^d

O 15^h Mars znajdzie się w złączeniu z Księżycem w odległości 4°. Wieczorem obserwujemy zakrycie Plejad przez tarczę Księżyca. Zjawisko będzie tym efektowniejsze, że gwiazdy będą kolejno znikać za ciemnym, niewidocznym brzegiem tarczy Księżyca. Jako pierwsza z jaśniejszych gwiazd zniknie około 20^h18^m gwiazda 3.7 wielkości, Elektra, a około 20^h50^m gwiazda 4.2 wielkości, Merope. Około 21^h20^m tarcza Księżyca zakryje najjaśniejszą gwiazdę Plejad, około trzeciej wielkości, Alcjone. Podajemy niżej dokładne momenty początku i końca tego zakrycia dla kilku miast w Polsce:

Poznań	—	początek	21h20m1,	koniec	22h13m8
Wrocław	—	„	21.5,	„	15.6
Toruń	—	„	19.9,	„	12.5
Kraków	—	„	23.3,	„	16.5
Warszawa	—	„	21.3,	„	13.1

(Koniec zjawiska będzie trudniejszy do uchwycenia, ponieważ gwiazda pojawi się nagle spoza oświetlonego brzegu tarczy Księżyca). Około 21^h57^m zniknie gwiazda 3.7 wielkości, Atlas, a jako ostatnia z jaśniejszych gwiazd, około 21^h59^m, gwiazda zmienna 5.2 wielkości, Plejone. Powyższe darte zaczerpnęliśmy z Rocznika Astronomicznego Obserwatorium Krakowskiego na 1972 r., s. 119.

19/20^d

O 4^h53^m obserwujemy początek zaćmienia 1 księżyca Jowisza. Księżyc ten zbliża się do brzegu tarczy planety, ale zniknie nagle w jej cieniu w odległości równej promieniowi tarczy od jej lewego brzegu (patrząc przez lunetę odwracającą).

20^d

O 2^h Saturn w złączeniu z Księżycem w odległości 6°. O 13^h22^m Słońce wstępuje w znak Barana; jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 0°. Mamy równonoc oraz początek wiosny astronomicznej na półkuli północnej.

20/21^d

Rankiem po tarczy Jowisza wędruje cień jego 1 księżyca, a sam księżyc 1 zbliża się do brzegu tarczy i o 3^h17^m rozpoczyna przejście na jej tle. Cień schodzi z tarczy planety o 4^h14^m, a księżyc 1 kończy przejście o 5^h30^m.

21^d

O 6^h Pluton w przeciwstawieniu ze Słońcem. O 12^h Merkury nieruchomy w rektascensji.

22^d10^h36^m

Heliograficzna długość środka tarczy Słońca wynosi 0°. Jest to początek 1586 rotacji Słońca wg numeracji Carringtona.

25^d12^h

Planetoida Ceres nieruchoma w rektascensji. Jej droga wśród gwiazd zatacza więc pod koniec marca charakterystyczną pętlę.

27/28^d

W pobliżu Jowisza dostrzegamy brak jednego księżyca a o 3^h55^m na tarczy planety pojawia się plamka cienia księżyca. Wnioskujemy stąd, że to jeden z księżyców przechodzi na tle tarczy i rzuca na nią swój cień. Sytuacja jest jednak zabawna, ponieważ na tle tarczy rzeczywiście przechodzi księżyc 3, ale cień należy do księżyca 1, który właśnie zbliża się do brzegu tarczy i o 5^h11^m rozpocznie dopiero swoje przejście. Wcześniej jednak, bo o 4^h42^m księżyc 3 kończy przejście i ukazuje się obok brzegu tarczy planety.

28/29^d

O wschodzie Jowisza jego księżyc l zniknął nagle w cieniu planety i jest już potem niewidoczny aż do 4^h45^m, kiedy to po przejściu za tarczą Jowisza ukazuje się spoza jej prawego brzegu (w lunecie odwracającej); obserwujemy więc koniec zakrycia.

30^d

O 16^h Uran znajdzie się w złączeniu z Księżycem w odległości 6°, a o 24^h planetoida Westa w złączeniu ze Słońcem.

31^d13^h

Dolne złączenie Merkurego ze Słońcem.

Mimima Algola (beta Perseusza): marzec 1d8^h50^m, 4^d5^h30^m, 7^d2^h25^m, 9^d23^h10^m, 12^d20^h0^m, 15^d16^h50^m, 24^d7^h25^m, 27^d4^h5^m, 30^d0^h55^m.

Momenty wszystkich zjawisk podane są w czasie środkowo-europejskim.