Grudzień 1972 r.

Słońce

Wstępuje w znak Koziorożca 21 grudnia o 19^h13^m i mamy wówczas początek zimy astronomicznej na półkuli północnej; w związku z tym w grudniu przypadają u nas najkrótsze dni i najdłuższe noce. W Warszawie 1 grudnia Słońce wschodzi o 7^h22^m, zachodzi o 15^h27^m, 21 grudnia wsch. o 7^h43^m, zach. o 15^h26^m, a 31 grudnia wsch. o 7^h45^m i zach. o 15^h33^m.

Księżyc

W pierwszej połowie grudnia i pod sam koniec miesiąca noce będą ciemne, bezksiężycowe. Natomiast w drugiej połowie miesiąca Księżyc będzie świecił całą noc wysoko na niebie. Kolejność faz Księżyca jest w grudniu następująca: nów 5^d21^h, pierwsza kwadra 13^d20^h, pełnia 20^d11^h i ostatnia kwadra 27^d11^h. Najdalej od Ziemi Księżyc znajdzie się dwukrotnie: 4 grudnia i 31, a najbliżej 19.

W grudniu tarcza Księżyca zakryje Jowisza, ale zjawisko to będzie widoczne tylko na półkuli południowej. U nas natomiast widoczne będzie zakrycie gwiazdy 4 wielkości w gwiazdozbiorze Lwa, nad ranem 24 grudnia (szczegóły podajemy w tekście Kalendarzyka).

Planety i planetoidy

W grudniu mamy dobre warunki widoczności Merkurego. Odnajdziemy go rankiem nad wschodnim horyzontem jako gwiazdę około -0.3 wielkości, w stosunkowo niedalekiej odległości od Wenus, błyszczącej pięknie jako Gwiazda Poranna -3.4 wielkości. Nad ranem też widoczny jest Mars, który wschodzi stale o tej samej porze (4^h22^m) i świeci w gwiazdozbiorze Wagi jako czerwona gwiazda +1.8 wielkości.

Jowisz zachodzi o zmroku i praktycznie jest już nie widoczny, natomiast Saturn przez całą noc świeci w gwiazdozbiorze Byka jako jasna gwiazda około -0.2 wielkości. Uran widoczny jest nad ranem w gwiazdozbiorze Panny na granicy widoczności gołym okiem (około 6 wielk. gwiazd.), Neptun jest niewidoczny, a Pluton dostępny jest nad ranem pod koniec miesiąca tylko przez wielkie teleskopy (około 14 wielk. gwiazd.).

Przez lunety możemy też obserwować dwie planetoidy widoczne przez całą noc: Westę około 7 wielkości w gwiazdozbiorze Byka i Nysę, znacznie słabszą, bo około 10 wielkości, na granicy gwiazdozbiorów Byka i Oriona. Poniżej podajemy współrzędne planetoid dla dokładniejszego zlokalizowania ich na niebie.

	Westa		Nysa
	rekt.	dekl.	rekt.	dekl.
d 9 19  29	h   m 4 22.0 4 12.2 4 04.4	°   ' +15 07 +15 14 +15 29	h   m 5 52.4 5 42.2 5 31.9	°   ' +18 14 +18 25 +18 41

Meteory

W grudndu możemy obserwować meteory z dwóch rojów. Od 7^d do 15^d promieniują Geminidy, a od 17^d do 24^d Ursydy. Maksimum aktywności Geminidów przypada 14 grudnia nad ranem, a radiant ich leży w gwiazdozbiorze Bliźniąt w pobliżu Kastora. Ursydy promiendują z gwiazdozbioru Małej Niedźwiedzicy i maksimum ich aktywności przypada 22 grudnia; w tym roku warunki obserwacji nie są jednak korzystne.

∗            ∗
∗

1^d17^h

Złączenie Księżyca z Uranem w odległości 6°.

3^d7^h

Księżyc znajdzie się w jednoczesnym złączeniu z Wenus i z Marsem w odległości ok. 6°; tego dnia nad ranem obserwujemy nisko nad wschodnim horyzontem piękną konfigurację sierpa Księżyca z Wenus i z Marsem. O 24^h Wenus znajdzie się w złączeniu z Marsem w odległości 1.°3.

4^d13^h

Księżyc w złączeniu z Merkurym w odległości 7°.

5^d16^h

Merkury nieruchomy w rektasicensji.

8^d7^h

Bliskie złączenie Księżyca z Jowiszem; zakrycie planety przez tarczę Księżyca widoczne będzie na Madagaskarze, w Australii i na Nowej Gwinei.

9^d3^h

Saturn w przeciwstawieniu ze Słońcem.

14^d6^h

Maksimum aktywności roju Geminidów. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Bliźniąt i ma współrzędne: rekt. 7^h28^m, dekl. +32°. Możemy oczekiwać spadku do 50 meteorów w ciągu godziny. O 7^h Merkury znajdzie się w największym zachodnim odchyleniu od Słońca w odległości 21°.

18^d7^h

Merkury w bliskim złączeniu z Neptunem (0.°2).

19^d

O 16^h Księżyc w złączeniu z Saturnem w odległości 4°. O 23^h48^m heliograficzna długość środka tarczy Słońca wynosi 0°; jest to początek 1596 rotacji Słońca wg numeracji Carringtona.

20^d

O 7^h Uran w złączeniu ze Spiką (w odległości 3°), gwiazdą pierwszej wielkości w gwiazdozbiorze Panny. O 11^h Merkury w złączeniu z Antaresem (w odl. 6°), gwiazdą pierwszej wielkości w gwiazdozbiorze Skorpiona.

21^d19^h13^m

Słońce wstępuje w znak Koziorożca; jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 270°. Na półkuli północnej mamy początek zimy astronomicznej.

22^d

Promieniują Ursydy. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Małej Niedźwiedzicy i ma współrzędne: rekt. 14^h28^m, deki. +78°. Możemy oczekiwać spadku kilkunastu meteorów w ciągu godziny, ale warunki obserwacji nie są w tym roku dogodne. Ursydy dostrzeżono po raz pierwszy w 1945 r. w słowackim obserwatorium Skalnaté Pleso w Tatrach.

23^d15^h

Wenus w bliskim złączeniu z Neptunem (0.°4).

25^d15^h

Złączenie Wenus z Antaresem w odległości 6°.

29^d1^h

Księżyc w złączeniu z Uranem w odległości 6°.

Minima Algola (beta Perseusza): grudzień 1^d14^h55^m, 10^d5^h20^m, 13^d2^h0^m, 15^d22^h55^m, 18^d19^h50^m, 21^d16^h35^m, 30^d7^h0^m.

Momenty wszystkich zjawisk podane są w czasie środkowo-europejskim.