Wspomnienia z Międzynarodowego Zjazdu Miłośników Astronomii w Bolonii 1971 r.

Nobile Collegio „San Luigi”, Via M. D'Azeglio 55 w Bolonii — to stałe miejsce pobytu uczestników dwutygodniowego Międzynarodowego Zjazdu Miłośników Astronomii. Na termin (28 lipca 1971 r.) przybyło zaledwie ok. 30% uczestników, toteż otwarcie Zjazdu przełożono na dzień następny. Nadspodziewanie bardzo serdecznie powitał mnie rektor Kolegium prof. Giovanni M. Spinelli, który wielką sympatią darzy Polaków, i z tego powodu kazał flagę polską zawiesić obok włoskiej. Jest on również miłośnikiem astronomii i dyrektorem kwartalnika „Giornale dell'A. A. B.” Stowarzyszenia Miłośników Astronomii w Bolonii.

Otrzymałem do dyspozycji jednoosobowy pokój, podobnie jak inni uczestnicy. Później zapoznałem się z kierownikiem organizacyjnym p. Paolo Pizzinato, sekretarzem biura p. Achille Leani oraz z prezydentem MUMA drem Luigi Baldinelli.

W dniu 29 lipca o godz. 10.30 w pięknej sali teatru w Collegium „S. Luigi” odbyła się inauguracja Zjazdu — Congresso Internazionale Astrofili — Bologna — 1971 — przy dźwiękach hymnów narodowych tych państw, których przedstawiciele zadeklarowali udział w kongresie. Pierwszy przemawiał gospodarz, rektor Kolegium prof. G. M. Spinelli. W serdecznych słowach powitał przyjezdnych i dał wyraz głębokiego szacunku dla osób miłujących astronomię, bez względu na przekonania polityczne i religijne, życząc dużo sukcesów wszystkim uczestnikom. Sam, jako astrofizyk z zamiłowania, pokochał tę dziedzinę nauki i wyraził zadowolenie, że może u siebie gościć miłośników astronomii z różnych państw.

Następnie zabrał głos przedstawiciel burmistrza Bolonii, Giorgio Ghezzi, serdecznie witając wszystkich przybyłych na ziemi włoskiej, życząc pomyślnych wyników w pracy. Jako trzeci przemawiał dr Luigi Baldinelli — prezydent MUMA. Również on w serdecznych słowach powitał uczestników, przy czym podkreślił, iż przez wspólną pracę dajemy swój wkład do nauki. Wyraził następnie pragnienie, by i następny Kongres odbył się w Bolonii.

Następnym i ostatnim z przemawiających był p. Paolo Pizzinato. Przedstawił program zajęć w poszczególnych sekcjach, zapoznał uczestników z warunkami lokalnymi obowiązującymi na terenie Kolegium.

W zjeździe uczestniczyło ogółem 42 amatorów z 13 państw: Anglia — 5, Belgia — 3, Dania — 1, Francja — 7, Holandia — 3, Italia — 9, Izrael — 7, Jugosławia — 1, NRF — 1, Polska — 1, Szwajcaria — 1, Szwecja — 2, USA — 1. Językiem oficjalnym był angielski.

Po inauguracji uczestnicy zapisywali się do poszczególnych sekcji, których było siedem: sekcja Słońca i Księżyca, instrumentalna, gwiazd zmiennych, prac teoretycznych, fotometryczna, planet, zaćmień (zakryć) i meteorów.

Uczestnicy mogli korzystać z bogatej biblioteki, składającej się z książek i czasopism w różnych językach. Oprócz naszej „Uranii” była tam również Obrotowa Mapa Nieba PTMA, Kalendarz Astronomiczny na Wiek XX Romana Janiczka i Atlas Nieba Macieja Mazura.

Program zajęć przewidywał w godzinach 10.30–12.00 odczyty w sali teatralnej Kolegium. Cykl zainaugurował w dniu 2 sierpnia prof. dr Pierruigi Battistini z Uniwersytetu Bolońskiego odczytem pt. „Badania fotometryczne gwiazd podwójnych”. W dniu 3 sierpnia prof. Corrado Bartolini wygłosił odczyt pt. „Badania fotometryczne gwiazd”, a w dniu 5-go — miłośnik astronomii z Monachium Peter Frank na temat „Określenie wielkości gwiazdowej różnymi metodami”.

Niżej podpisany wygłosił w dniu 7 sierpnia odczyt pt. „Mikołaj Kopernik, jego działalność i pobyt we Włoszech”, a po odczycie zapoznał obecnych z pierwszymi w Polsce obserwacjami astronomicznymi z użyciem lunet, przeprowadzonymi przez Karola Malaperta w latach 1613–1618, jak również z udziałem młodych miłośników astronomii w pracach Dostrzegalni Astronomicznej w Kaliszu.

W dniu 9 sierpnia odczyt miała mieć prof. Margherita Hack, a w dniu 10-go — mgr Nessio Vidal. Niestety, już w dniu 9 sierpnia musiałem opuścić Bolonię. Nie byłem zarówno na tych odczytach jak i na uroczystym zakończeniu kongresu.

Dużą atrakcję stanowiły wycieczki. W dniu 4.VIII udaliśmy się autokarem do ośrodka astronomicznego Uniwersytetu Bolońskiego w Medicina (ok. 26 km od Bolonii), gdzie zwiedziliśmy radioteleskop pn. „Krzyż Północy” z anteną długości 500 m. Tegoż dnia po południu byliśmy w Loiano (32 km od Bolonii, na zboczach Apenin, 720 metrów n.p.m.), gdzie w Obserwatorium prowadzone są badania fotometryczne gwiazd przy pomocy teleskopu Newtona o średnicy 60 cm. W dniu 6.VIII zwiedziliśmy Florencję przy pięknej pogodzie i temperaturze 36°C. Zanim osiągnęliśmy cel wycieczki — Obserwatorium w Arcetri (przedmieście Florencji), pokazano nam miejscowość Sasso Marconi, gdzie urodził się wynalazca Gugliemo Marconi, laureat nagrody Nobla w 1909 r., jak również wzgórze w dolinie rzeki Arno z wielką rzeźbą „Dawid” Michała Anioła Bounarroti i piękno miasta Florencji.

Inż. J. Kazimierowski i p. Danilo Manni, sekretarz Stowarzyszenia miłośników astronomii we Florencji, na tle anteny 10-metrowego radioteleskopu w Arcetri.

W Obserwatorium Arcetri oglądaliśmy przez jeden z licznych instrumentów (refraktor 30 cm, f = 4,2 m) plamy na Słońcu, zwiedziliśmy niektóre pracownie, 10-metrowy radioteleskop (zdjęcie obok) i celostat. Z tarasu spoglądaliśmy ze wzruszeniem na miejsce, gdzie ostatnie lata swego życia spędził Galileo Galilei. W tym to miejscu wykrył on libracje Księżyca. Niestety, ograniczeni czasem musieliśmy zrezygnować ze szczegółowego zwiedzania miasta, w szczególności z galerii obrazów w muzeum Uffizi, gdzie podobno znajduje się ciekawy portret Kopernika.

Późnym popołudniem wróciliśmy do „naszego” obserwatorium na wzgórzu Eremo di Fizzano koło Bolonii, gdzie prowadziliśmy obserwacje gwiazd zmiennych, fotografowanie planet, Księżyca itp. Tegoż dnia obserwowaliśmy całkowite zaćmienie Księżyca; udzielając wyjaśnień przejeżdżającym autami turystom.

Kilka słów na temat Collegio „San Luigi”. Jest to szkoła typu gimnazjalnego i licealnego dla młodzieży męskiej wraz z internatem i stołówką. Założona w 1645 r. przez hr. Carlo Zani. W latach 1654–1773 pałac zajmowali Jezuici, następnie Barnabici aż do roku 1810, kiedy władze przejęła administracja napoleońska, po czym był pod zarządem włoskich władz świeckich. Przed prawie stu laty, w 1873 roku, pałac odkupili Barnabici od ówczesnego właściciela Attilio Spegnoli i odtąd Collegium prosperuje zgodnie z wielowiekową tradycją.

Pierwsze, co rzuca się w oczy, to wzorowa czystość pomieszczeń. Piękna jest sala „Mazenta”, ozdobionia dużymi obrazami o tematyce sakralnej, z ciemnymi meblami. Na marmurowej podłodze stoi globus nieba z roku 1730. Gustownie umeblowane są sala konferencyjna, sala przyjęć, sala prezydium, galeria i inne. Sufity bogato zdobione kolorowymi freskami. Zbiory zoologiczne, mineralogiczne, ornitologiczne i entomologiczne podnoszą poziom kształcącej się młodzieży. W dalszych pomieszczeniach są biura, sale gimnastyczne, czytelnia, pokoje noclegowe i inne.

Bolonia liczy ok. 500 tys. mieszkańców. Uniwersytet pochodzi z 1088 r. W latach 1497–1500 uczęszczał tu Kopernik na wykłady prawa. Tam też zapoznał się z profesorami Domenico Maria Novara i Alessandro Achillini. Wykłady były prowadzone przy kolegiach i konwentach duchownych w różnych częściach miasta, stąd nie wiadomo, przy jakiej ulicy Kopernik uczęszczał na wykłady w Bolonii.

Jednym ze wspaniałych zabytków jest Bazylika di S. Petronio z XIV stulecia, gdzie obok dwóch starych zegarów znajduje się na podłodze mosiężna linia długości 86 kroków, podzielona na 12 części, przedstawiająca południk geograficzny, ozdobiona znakami zodiaku. Obok napis: Linea Meridiana constructa Anno MDCLVI — Ampliori Forma Renovata Anno MDCCLXXVI — Signa Zodiaci Ascendentia, Signa Zodiaci Descendentia. Przez mały otwór w sklepieniu bazyliki w samo południe promień słoneczny wyznacza na linii dni i miesiące całego roku.

Nie sposób wymienić chociaż najważniejszych zabytków architektury. Ogółem długość arkad, w cieniu których przewijają się tłumy turystów, wynosi 35 kilometrów. Stare zarządzenie głosiło, że arkady należy budować takiej wielkości, by jeździec na koniu mógł się łatwo w podcieniach poruszać.

Kilku z włoskich miłośników astronomii pragnęłoby nawiązać kontakt korespondencyjny z miłośnikami w Polsce.1

Od redakcji

Artykuł powyższy stanowi obszerny skrót tekstu nadesłanego przez Autora. Opuszczono szereg szczegółów, jak przygotowanie do wyjazdu, opis podróży do Włoch i po Włoszech, a także opis osobistych wrażeń z pobytu za granicą. Brak miejsca uniemożliwił nam wydrukowanie opisu w całości.