Listopad 1972 r.

Słońce

Wędruje po ekliptyce coraz niżej pod płaszczyzną równika niebieskiego (jego deklinacja maleje w ciągu miesiąca o 7.°5) w związku z czym w listopadzie dnia ubywa jeszcze o półtorej godziny. W Warszawie 1 listopada Słońce wschodzi o 6^h31^m, zachodzi o 16^d7^m, a 30 listonada wschodzi o 7^h21^m, zachodzi o 15^h28^m. W listopadzie Słońce wstępuje w znak Strzelca.

Księżyc

Do połowy listopada noce będą ciemne, bezksiężycowe, natomiast w drugiej połowie miesiąca Księżyc będzie świecił wysoko na niebie przez całą noc. Kolejność faz jest w listopadzie następująca: nów 6^d2^h, pierwsza kwadra 14^d6^h, pełnia 20^d24^h, ostatnia kwadra 27^d19^h. Najdalej od Ziemi Księżyc znajdzie się 7 listopada, najbliżej 21. W tym miesiącu tarcza Księżyca zakryje Merkurego i Jowisza, ale zjawiska te będą widoczne tylko na półkuli południowej.

Planety i planetoidy

Merkury jest w tym miesiącu praktycznie niewidoczny, bowiem zachodzi prawie razem ze Słońcem. Wenus błyszczy pięknym blaskiem nad wschodnim horyzontem jako Gwiazda Poranna około -3.5 wielkości; Wenus ciągle jeszcze oddala się od Ziemi i w ciągu miesiąca jej odległość wzrasta od 177 do 202 milionów km.

Mars wschodzi codziennie kilkanaście minut przed 5^h i widoczny jest rankiem nad południowo-wschodnim horyzontem jako czerwona gwiazdka około +2 wielkości. Mars zbliża się teraz do Ziemi i jego odległość maleje w ciągu miesiąca od 381 do 360 mln km; kątowa średnica tarczy planety wynosi nieco mniej niż 4''.

Jowisz widoczny jest jeszcze wieczorem nisko nad południowo-zachodnim horyzontem jako gwiazda około -1.5 wielkości w gwiazdozbiorze Strzelca. Natomiast Saturn widoczny jest przez całą noc w gwiazdozbiorze Byka jako gwiazda około zerowej wielkości i przez lunety możemy obserwować pierścienie planety. Uran widoczny jest już ponad ranem w gwiazdozbiorze Panny jako gwiazdka około 6 wielkości, a Neptun i Pluton są jeszcze niewidoczne.

Przez większe lunety możemy też obserwować dwie planetoidy, Westę i Massalię, obie widoczne całą noc: Westa w gwiazdozbiorze Byka jako gwiazdka około 7 wielkości, a Massalia, około 9 wielkości, na granicy gwiazdozbiorów Byka i Barana. Poniżej podajemy współrzędne planetoid dla zlokalizowania ich wśród gwiazd.

	Westa		Massalia
	rekt.	dekl.	rekt.	dekl.
9d 19  29	4h52.m5 4  43.  4 4  32.  9	+15°18' +15  10 +15  06	4h00.m1 3  50.  4 3  40.  2	+19°58' +19  24 +18  48

Planetoidy rozpoznamy po zmianie położenia wśród gwiazd porównując rysunki z kilku nocy okolicy nieba według podanych wyżej współrzędnych.

Meteory

W dniach od 15 do 19 listopada promieniują meteory ze słynnego roju Leonidów, który w latach 1833 i 1866 spowodował olbrzymie deszcze meteorów, ale przepowiednia powrotu w r. 1899 nie spełniła się i od tego czasu aktywność Leonidów utrzymuje się na poziomie przeciętnych znanych rojów. Przeprowadzone jednak ostatnio badania orbity Leonidów wskazują, że obfity deszcz meteorów może być oczekiwany w końcu naszego stulecia. W tym roku maksimum aktywności Leonidów przypada 17 listopada nad ranem, a warunki obserwacji są dobre (szczegóły dotyczące radiantu podajemy dalej w tekście Kalendarzyka).

∗
∗            ∗

1^d

Od 16^h43^m księżyc 1 Jowisza będzie niewidoczny, skryje się bowiem za tarczą planety.

2^d

Do 17^h23^m na tarczy Jowisza widoczny będzie cień jego 1 księżyca; blisko brzegu tarczy planety widoczne są dwa księżyce: księżyc 1, który niedawno przechodził na tle tarczy Jowisza oraz Księżyc 4, który zbliża się do brzegu tarczy i skryje się za nią już po zachodzie Jowisza w Polsce. O 24^h Wenus znajdzie się w złączeniu z Księżycem w odległości 7°.

4^d

Tego dnia nastąpi seria złączeń: o 4^d Merkurego z Neptunem w odległości 4°, o 8^h Urana z Księżycem w odległości 6° i Marsa ze Spiką (Kłosem Panny) w odległości 3°, a o 12^h Marsa z Księżycem w odległości 6°.

5^d12^h

Merkury w największym wschodnim odchyleniu od Słońca w odległości 23°.

7^d22^h

Złączenie Kiężyca z Neptunem w odległości 5°.

8^d

O 5^h Merkury znajdzie się w bliskim złączeniu z Księżycem; tarcza Księżyca zakryje Merkurego, ale zjawisko to widoczne będzie tylko na półkuli południowej (na Oceanie Indyjskim, w Australii i na Antarktydzie). O 13^h nastąpi także złączenie w odległości ok. 2° Merkurego z Antaresem, gwiazdą pierwszej wielkości w gwiazdozbiorze Skorpiona.

9^d

Księżyc 1 Jowisza przechodzi na tle tarczy planety i jest niewidoczny, a od 17^h4^m widoczny jest jego cień na tarczy Jowisza.

10^d14^h

Bliskie złączenie Jowisza z Księżycem; zakrycie planety przez tarczę Księżyca widoczne będzie tylko na Antarktydzie.

14^d

Księżyc 2 Jowisza widoczny jest blisko brzegu tarczy planety, bo o 16^h42^m ukończył przejście na tle tarczy, na której nadal widoczny jest cień tego księżyca.

15^d

Do 17^h41^m księżyc 3 Jowisza ukryty jest za tarczą planety.

16^d

O 1^h Merkury nieruchomy w rektascensji. O 18^h złączenie Wenus z Uranem w odległości 1.°3.

16/17^d

Nad ranem przypada maksimum aktywności Leonidów. Radiant tego roju leży w gwiazdozbiorze Lwa i ma współrzędne: rekt. 10^h8^m, dekl. +22°, w pobliżu gwiazdy gamma Lwa. Warunki obserwacji są w tym roku dobre i możemy zaobserwować kilkanaście meteorów w ciągu godziny, wśród nich wiele jasnych meteorów, pozostawiających świecące ślady w atmosferze trwające pewien czas.

17^d24^h

Wenus w złączeniu z Kłosem Panny w odległości 4°.

21^d

O 16^h42^m księżyc 2 Jowisza rozpoczyna przejście na tle tarczy planety.

22^d6^h

Słońce wstępuje w znak Strzelca; jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 240°. O 8^h Saturn znajdzie się w złączeniu z Księżycem w odległości 4°. O 16^h7^m heliograficzna długość środka tarczy Słońca wynosi 0°; jest to początek 1595 rotacji Słońca wg numeracji Carringtona.

25^d

Księżyc 1 Jowisza przechodzi na tle tarczy planety i do 16^h52^m jest niewidoczny.

26^d5^h

Dolne złączenie Merkurego ze Słońcem.

27^d4^h

Neptun w złączeniu ze Słońcem.

30^d21^h

Planetoida Westa w przeciwstawieniu ze Słońcem.

Minima Algola (beta Perseusza): listopad 2^d22^h40^m, 5^d19^h30^m, 8^d16^h20^m, 17^d6^h50^m, 20^d3^h35^m, 23^d0^h25^m, 25^d21^h10^m, 28^d18^h0^m.

Momenty wszystkich zjawisk podane są w czasie środkowo-europejskim.

Zakrycia gwiazd przez Księżyc w listopadzie 1972 r. (czas środk.-europ.)

Data		Nr, nazwa gwiazdy i wielkość, zjawisko			Przewid. moment w minutach dla					Kąt poz. °
d	h	Nr		m	P	Wr	T	K	Wa	Ap	Az
12	16	5182	σ Cap	5,5 p	21,7	21,2	24,3	24,6	27,2	55	60
13	18	5183	–15°5908	6,4 p	19,8	19,9	22,0	23,2	24,6	60	45
14	21	5184	–9°5908	7,2 p	10,5	10,7	11,5	12,5	12,9	45	20
15	17	5185	231B. Agr	6,8 p	04,1	03,0	07,2	06,1	09,8	85	105
16	23	5186	19 Psc	5,3 p	13,0	10,7	14,3	09,2	13,3	0	330
17	23	5187	136B. Psc	6,5 p	41,3	43,2	42,2	47,4	45,5	90	55
18	22	5188	101 Psc	6,2 p	36,3	39,1	38,0	46,0	43,4	110	95
22	20	5189	132 Tau	5,0 k	24,5	22,6	25,8	21,8	25,3	265	310
24	1	5190	44 Gem	5,9 k	07,7	10,8	08,5	16,8	13,1	340	0
25	1	5191	10H. Cnc	6,1 k	05,4	04,7	07,9	07,4	10,1	280	315
27	5	5192	89B. Leo	6,3 k	21,6	23,9	22,1	28,2	25,4	325	325

p — początek, k — koniec. P — Poznań, Wr — Wrocław, T — Toruń, K — Kraków, Wa — Warszawa, A_p i A_z — przybliżone wartości kątów pozycyjnych od północnego punktu tarczy i od zenitu.

Wg Rocznika Astronomicznego Obserwatorium Krakowskiego. (L. Z.)