Zakrycie Jowisza przez Księżyc w Polsce w 1983 roku (II)

Po dwóch zakryciach Jowisza przez Księżyc w dniach 6 marca i 26 maja do kolejnej koniunkcji obu ciał dojdzie w nocy z 22 na 23 czerwca. Tym razem Księżyc przesunie się na północ od planety tak, że w Polsce dojdzie prawie do jej brzegowego zakrycia. Ściślej mówiąc, do samego zakrycia nie dojdzie, chociaż podobnej bliskiej koniunkcji Księżyca z jasną planętą nie było od 5 października 1980 r., tj. od brzegowego zakrycia Wenus. Minimalna odległość kątowa brzegów tarcz obu ciał będzie liczona w sekundach (!), a nastąpi to około 23^h40^m cwe. Toteż dla obserwujących gołym okiem lub przez lornetki, jasny Jowisz będzie, mówiąc obrazowo, „przyklejony” do płd. brzegu tarczy księżycowej, nieco na prawo od punktu, wyznaczającego koniec terminatora, niemal dokładnie na południe od środka tarczy (kąt pozycyjny od zenitu 190°) (rys. 1). Najciekawiej zjawisko to będzie widoczne w Polsce północno-wschodniej, gdyż obserwowane stamtąd oba ciała zbliżą się do siebie najbardziej (tabela 1). Zakrycie Jowisza nastąpi w europejskiej części ZSRR i płn. Skandynawii.

Kąty pozycyjne:
— od bieguna P = 200°
— od zenitu Z = 191°
— od terminatora T = -5° S
Faza Księżyca: 94%+; Jasność Jowisza: -2^m,1

Rys. 1. Ilustracja zbliżenia Księżyca do Jowisza w dniu 22 czerwca 1983 r., obserwowanego z terenu Polski północno-wschodniej. W czasie tego zbliżenia Księżyc zakryje gwiazdę β Sco, świecącą 10' na północ od Jowisza.

W następnych dwóch miesiącach, co ciekawe, nie nastąpią żadne zakrycia Jowisza, ze względu na zmianę konfiguracji planety i drogi Księżyca na niebie, wynikłą ze wstecznego ruchu Jowisza. M.in. w nocy z 19 na 20 lipca dojdzie do bliskiej koniunkcji obu ciał, ale już po ich zachodzie w Polsce.

Rys. 2. Ilustracja zakrycia Jowisza przez Księżyc w dniu 12 września 1983 r. Odkrycie planety nie będzie praktycznie widoczne.

Dopiero w poniedziałek 12 września wieczorem dojdzie do kolejnego zakrycia, znów dobrze widocznego w Polsce (rys. 2, tabele 2 i 3). To zjawisko, widoczne w całej niemal Europie, będzie chyba najefektowniejsze ze wszystkich, choć dla nas nieco mniej korzystne niż zakrycie z 6 marca. Jowisz zniknie za nieoświetlonym brzegiem Księżyca, z widocznym „światłem popielatym”, jako że od zachodu Słońca minie około 1,5 godziny. W obserwacji może przeszkodzić jedynie zamglenie lub zachmurzenie nieba, gdyż oba ciała znajdują się wtedy nisko nad południowo-zachodnim horyzontem. Niestety, praktycznie nie będzie w Polsce widoczne odkrycie planety, gdyż nastąpi ono około zachodu obu ciał. Wprawdzie dla Polski zachodniej moment zachodu jest późniejszy o kilka minut od momentu odkrycia, ale i tam obserwacja byłaby możliwa jedynie w wyjątkowo korzystnych warunkach. To zakrycie kończy serię widoczną w Polsce.

Na kuli ziemskiej nastąpią jeszcze trzy zakrycia, w tym ostatnie, grudniowe będzie tylko „teoretyczne”, jako że zbiegnie się z nowiem Księżyca i koniunkcją planety z Słońcem. Omalże nie dojdzie do jeszcze jednego widocznego u nas zakrycia, kiedy 10 października, niedługo po wschodzie, Księżyc przesunie się tuż na południe od Jowisza (brzegowe zakrycie dzienne w Czechosłowacji). Na marginesie można dodać, że w 1983 r. nastąpi aż 29 zakryć planet i planetoid przez Księżyc, ale tylko cztery opisane koniunkcje z Jowiszem będą u nas dobrze widoczne. Kilka zakryć zajdzie w Polsce w ciągu dnia, w tym blisko Słońca, albo też przy horyzoncie. W ten sposób „umkną” nam, niestety, zakrycia Merkurego, Saturna i Urana.

Rys. 3. Położenie księżyców Jowisza w czasie koniunkcji planety z Księżycem.

Faza Księżyca: 37%+
Czas trwania zakryć księżyców:
Callisto: 3^s,0
Io: 2^s,2
Ganimedes: 3^s,2
Europa: 1^s,9