Lipiec 2009

W roku 2009 wystąpią dwa zaćmienia Słońca: obrączkowe, widoczne 26 stycznia z południowej części Oceanu Indyjskiego, oraz całkowite, widoczne 22 lipca we wschodniej Azji. Obydwa zaćmienia będą niewidoczne w Polsce. Dojdzie także do czterech zaćmień Księżyca: trzech częściowych półcieniowych (9 lutego, 7 lipca i 6 sierpnia) oraz częściowego 31 grudnia. Tylko zaćmienie 7 lipca nie będzie widoczne w Polsce.

W 2009 r. kilkakrotnie dojdzie do zakryć gromady otwartej Plejady przez Księżyc. Z Polski można będzie te zjawiska obserwować w dniach: 7 stycznia, 30 marca oraz 18 lipca. 10 maja i 21 października zostanie natomiast zakryta najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Skorpiona — Antares.

W 2009 roku do Słońca zbliży się 39 znanych komet, z których dwie będzie można obserwować nawet przez lornetki.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
VII	1	-2,65	2,87	301,68
	3	-1,74	3,09	275,20
	5	-0,83	3,31	248,73
	7	0,07	3,52	222,26
	9	0,98	3,73	195,79
	11	1,88	3,94	169,32
	13	2,77	4,14	142,85
	15	3,66	4,33	116,39
	17	4,55	4,52	89,92
	19	5,42	4,71	63,46
	21	6,29	4,89	37,00
	23	7,14	5,07	10,54
	25	7,99	5,24	344,08
	27	8,82	5,40	317,62
	29	9,64	5,56	291,17
VII	31	10,45	5,71	264,72
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 23d19h07m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

W lipcu deklinacja Słońca z dnia na dzień maleje, w związku z czym dni są coraz krótsze. 4 lipca Ziemia znajdzie się w najdalszym od Słońca punkcie swojej orbity — w aphelium. W Warszawie 1 lipca Słońce wschodzi o 2^h19^m, zachodzi o 19^h00^m, a 31 lipca wschodzi o 2^h55^m, zachodzi o 18^h28^m. W lipcu Słońce wstępuje w znak Lwa.

9 lipca wystąpi półcieniowe zaćmienie Księżyca, niewidoczne w Polsce, natomiast 22 lipca całkowite zaćmienie Słońca (najdłuższe w XXI w.), również niewidoczne w Polsce.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w drugiej połowie miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 7^d09^h21^m, ostatnia kwadra 15^d09^h53^m, nów 22^d02^h35^m i pierwsza kwadra 28^d22^h00^m. W apogeum Księżyc znajdzie się 7 lipca o 21^h40^m, natomiast w perygeum 21 lipca o 20^h17^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Merkury znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

Nad ranem, nisko nad wschodnim horyzontem, możemy obserwować Wenus, świecącą z jasnością -4,1^m. Wysokość planety nad horyzontem, mierzona godzinę przed wschodem Słońca, wzrasta od 12° na początku lipca, do 20° pod koniec miesiąca. W związku z oddalaniem się od Ziemi, średnica tarczy Wenus maleje w tym okresie od 19'' do 15'', przy fazie rosnącej po „kwadrze”.

Również nad ranem, niedaleko Wenus, można odnaleźć Marsa, świecącego z jasnością +1,1^m. Warunki obserwacji planety z dnia na dzień poprawiają się — o ile na początku lipca, na początku świtu cywilnego, można go dostrzec na wysokości zaledwie 16° nad horyzontem, o tyle 31 lipca wysokość ta wzrośnie do 30°.

W drugiej połowie nocy możemy obserwować Jowisza, świecącego w gwiazdozbiorze Koziorożca z jasnością -2,8^m. Po okresie przebywania w części ekliptyki o najmniejszej deklinacji planeta wznosi się już po niej powoli coraz wyżej, w związku z czym w momencie górowania znajdziemy ją na wysokości 23° nad południowym horyzontem (w 2008 r. wysokość górowania Jowisza wynosiła jedynie 15°).

Wieczorem, nisko nad zachodnim horyzontem, można próbować odnaleźć Saturna, świecącego z jasnością +1,0^m. Warunki widzialności planety szybko się jednak pogarszają i pod koniec miesiąca jej obserwacja staje się praktycznie niemożliwa.

Uran i Neptun widoczne są w drugiej połowie nocy w odległości 29° od siebie, w gwiazdozbiorach odpowiednio Ryb i Koziorożca.

Planeta karłowata (134340) Pluton jest widoczna w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Strzelca, jednakże jej jasność wynosi jedynie 14,1^m i do jej zaobserwowania niezbędny jest teleskop o średnicy zwierciadła przynajmniej 20 cm.

W lipcu w pobliżu opozycji nie znajduje się żadna jasna planetoida.

Meteory

W drugiej połowie lipca można obserwować meteory z kompleksu Akwarydów/Kaprikornidów: Piscis Austrinidy (PAU) (22^h44^m, -30°), południowe delta Akwarydy (SDA) (22^h36^m, -16°) i alfa Kaprikornidy (CAP) (20^h28^m, -10°). Roje te składają się ze słabych, stosunkowo wolnych meteorów, chociaż w skład CAP wchodzą też niekiedy bardzo jasne i powolne (a więc efektowne) bolidy. Piscis Austrinidy są rojem bardzo słabo zbadanym o niskiej aktywności i wymagają obserwacji, z kolei południowe delta Akwarydy są jednym z najaktywniejszych rojów nieba południowego, natomiast aktywność alfa Kaprikornidów jest niska. Maksimum aktywności rojów przypada 28 lipca (PAU i SDA) oraz 30 lipca (CAP), toteż w ich porannych obserwacjach nie będzie przeszkadzał Księżyc w pierwszej kwadrze.

* * *

1^d13^h

Uran nieruchomy w rektascensji.

4^d02^h

W swoim ruchu po orbicie wokółsłonecznej Ziemia znajduje się najdalej od Słońca, w aphelium, w odl. 1,016756 j.a.

6^d

Gwiazda zmienna długookresowa RS Lib (miryda) (15^h24,3^m, -22°55') osiąga maksimum jasności (7,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2009].

7^d

Rys. 4

Schemat półcieniowego zaćmienia Księżyca w dniu 7 lipca 2009 [wg F. Espenak, NASA/GSFC].

Częściowe półcieniowe zaćmienie Księżyca, widoczne na Oceanie Spokojnym, południowo-zachodniej części Atlantyku, we wschodniej Australii, w zachodniej części Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz całej Antarktydzie; w pozostałej części Australii oraz w Indonezji przy wschodzie Księżyca, natomiast w pozostałych częściach obu Ameryk (bez obszarów arktycznych Ameryki Północnej) i zachodnim Atlantyku przy zachodzie Księżyca. Przebieg zaćmienia: początek zaćmienia półcieniowego: 8^h33^m, maksimum zaćmienia: 9^h39^m, koniec zaćmienia półcieniowego: 10^h11^m. Zaćmienie niewidoczne w Polsce.

8^d06^h

Minimalna libracja Księżyca (0,9°) w kierunku Sinus Iridium (oświetlona).

9^d13^h

Złączenie Jowisza z Neptunem w odl. 0,5°.

9^d23^h11^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

10^d

Gwiazda zmienna długookresowa SS Vir (miryda) (12^h25,3^m, +0°46') osiąga maksimum jasności (6,8^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2007].

10^d19^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 2°.

10^d19^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 2°.

11^d

Rys. 5

Mapa gwiazdozbioru Wieloryba do obserwacji gwiazdy zmiennej W Cet (0^h02^m07,2^s, -14°40'32''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 7°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa W Cet (miryda) (0^h02,1^m, -14°41') osiąga maksimum jasności (7,6^m).

13^d09^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 5°.

13^d22^h

Merkury w koniunkcji górnej ze Słońcem.

15^d16^h

Maksymalna libracja Księżyca (10,1°) w kierunku krateru Schickard (oświetlony).

16^d23^h

Odkrycie gwiazdy μ Ari (5,7^m) przy ciemnym brzegu Księżyca tuż po ostatniej kwadrze, na wysokości 16° nad horyzontem, widoczne w całej Polsce (Krosno 23^h39^m — Szczecin 23^h51^m).

18^d02^h

Odkrycie gromady otwartej Plejady przy ciemnym brzegu Księżyca po ostatniej kwadrze, na wysokości 35° nad horyzontem, widoczne w całej Polsce (dla gwiazdy Alcyone = η Tau, 2,9^m: Zielona Góra 2^h33^m — Olsztyn 2^h39^m).

18^d13^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 4°.

19^d03^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 5°.

21^d23^h

Minimalna libracja Księżyca (0,5°) w kierunku Mare Fecunditatis (zacienione).

22^d

Rys. 6

Schemat całkowitego zaćmienia Słońca w dniu 22 lipca 2009 [wg F. Espenak, NASA/GSFC].

Całkowite zaćmienie Słońca. Pas fazy całkowitej zaćmienia rozpocznie się 22 lipca 2009 o godzinie 0^h53^m w zatoce Khambhat (Indie), w punkcie o współrzędnych φ = 20°22'N, λ = 70°31'E. Następnie wkroczy na subkontynent indyjski, przechodząc w pobliżu miast Surat, Indore, Bhopal, Varanasi i Pata. Opuszczając Indie, cień Księżyca przejdzie przez Nepal, Bangladesz i Burmę, wkraczając następnie do Chin w prowincji Syczuan. W swojej drodze przejdzie przez miasta Chongqing, Wuhan i Hangzhou, opuszczając kontynent azjatycki w Szanghaju. Po przekroczeniu Morza Chińskiego pas fazy całkowitej przejdzie przez japońskie wyspy Riukiu i Iwo Jimę, wkraczając następnie na Ocean Spokojny, gdzie po drodze napotka jedynie niewielkie atole w archipelagach Wysp Marschalla i Kiribati. Zaćmienie zakończy się 22 lipca 2009 o godzinie 4^h18^m na Oceanie Spokojnym, w punkcie o współrzędnych φ = 12°55'S, λ = 157°41'W. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej dla obserwatora na Ziemi będzie wynosił 6^m38,8^s (najdłuższy w XXI wieku), wielkość fazy maksymalnej F = 1,080. Częściowe fazy zaćmienia będą widoczne praktycznie w całej południowej i wschodniej Azji oraz w zachodniej części Oceanu Spokojnego. W Polsce zaćmienie niewidoczne.

22^d

Gwiazda zmienna długookresowa RT Cyg (miryda) (19^h43,6^m, +48°47') osiąga maksimum jasności (7,3^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2008].

22^d15^h36^m

Słońce wstępuje w znak Lwa, jego długość ekliptyczna wynosi wtedy 120°.

22^d19^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 4°.

24^d

Gwiazda zmienna długookresowa U Cet (miryda) (2^h33,7^m, -13o09') osiąga maksimum jasności (7,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2006].

25^d08^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 6°.

28^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Boo (miryda) (14^h37,2^m, +26°44') osiąga maksimum jasności (7,2^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2011].

28^d06^h

Maksymalna libracja Księżyca (10,2°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

Rys. 7

Konfiguracja galileuszowych księżyców Jowisza w lipcu 2009 (I — Io, II — Europa, III — Ganimedes, IV — Callisto). Przerwa w trasie księżyca oznacza przebywanie satelity w cieniu planety. Zachód na prawo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na lewo.