Wrzesień 2007

W roku 2007 wystąpią dwa częściowe zaćmienia Słońca, możliwe do obserwacji jedynie w obszarach podbiegunowych Ziemi. Dojdzie także do dwóch całkowitych zaćmień Księżyca, z których pierwsze (3 marca) widoczne będzie w Polsce wysoko na nocnym niebie.

W 2007 r. kilkakrotnie dojdzie do zakryć znanej gromady otwartej Plejady przez Księżyc. Z Polski można będzie te zjawiska obserwować w dniach: 27 stycznia, 23 lutego, 7 sierpnia, 28 października oraz 21 grudnia. Można będzie także obserwować zakrycia planet przez Księżyc: 2 marca oraz 22 maja zakrycie Saturna, 18 czerwca zakrycie Wenus, natomiast 24 grudnia zakrycie Marsa.

W 2007 roku do Słońca zbliży się 30 znanych komet, jednak do obserwacji nawet najjaśniejszych z nich niezbędny będzie większy sprzęt amatorski.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
IX	1	20.96	7.18	130.06
	3	21.46	7.21	103.64
	5	21.93	7.23	77.22
	7	22.39	7.25	50.81
	9	22.82	7.25	24.40
	11	23.23	7.25	357.99
	13	23.62	7.23	331.58
	15	23.98	7.21	305.18
	17	24.31	7.18	278.77
	19	24.62	7.14	252.37
	21	24.91	7.10	225.97
	23	25.17	7.04	199.57
	25	25.40	6.98	173.17
	27	25.61	6.91	146.77
IX	29	25.79	6.83	120.38
X	1	25.94	6.74	93.99
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 10d20h21m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Słońce, w swym ruchu rocznym po ekliptyce, 23 września przekracza równik niebieski w punkcie równonocy jesiennej, wstępując w znak Wagi, co rozpoczyna astronomiczną jesień. Dni stają się ciągle coraz krótsze. W Warszawie 1 września Słońce wschodzi o 3^h46^m, zachodzi o 17^h25^m, a 30 września wschodzi o 4^h34^m, zachodzi o 16^h16^m.

W dniu 11 września wystąpi częściowe zaćmienie Słońca (niewidoczne w Polsce).

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w połowie września, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: ostatnia kwadra 4^d02^h32^m, nów 11^d12^h44^m, pierwsza kwadra 19^d16^h48^m i pełnia 26^d19^h45^m. W apogeum Księżyc znajdzie się 15 września o 21^h07^m a w perygeum 28 września o 1^h56^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Merkury znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

Nad ranem w ciągu miesiąca szybko poprawiają się warunki widzialności Wenus. O ile jeszcze na początku września można ją odnaleźć około godzinę przed wschodem Słońca, świecącą z jasnością -3,9^m na wysokości zaledwie 7° nad wschodnim horyzontem, o tyle pod koniec miesiąca o tej samej porze wzniesie się już na wysokość aż 29°. Przez teleskop będzie można obserwować rosnącą fazę tarczy planety, jednakże przy jej malejącej średnicy, od 51'' do 32''.

Mars jest widoczny nad ranem w gwiazdozbiorze Byka, jako „gwiazda” o jasności 0^m. W związku ze zbliżaniem się do opozycji rośnie średnica tarczy planety, od 8'' na początku września do 10'' pod koniec miesiąca, co ułatwi dostrzeżenie fazy, wynoszącej we wrześniu aż 86%.

We wrześniu pogarszają się nieco warunki wieczornej widzialności Jowisza, świecącego z jasnością -2,1^m. Na początku miesiąca, pod koniec zmierzchu cywilnego (ok. godzinę po zachodzie Słońca) możemy go odnaleźć na wysokości 14° nad południowo-zachodnim horyzontem, natomiast pod koniec września wysokość ta zmaleje do 11°.

Nad ranem, na początku miesiąca, nisko nad północno-wschodnim horyzontem pojawia się Saturn, świecący w gwiazdozbiorze Lwa z jasnością 0,8^m. Obserwacja planety stanie się możliwa w połowie września, a już pod koniec miesiąca znajdziemy go, na początku świtu cywilnego, na wysokości aż 24° nad wschodnim horyzontem. Przez teleskop możemy obserwować tarczę planety o średnicy 16'', układ jej pierścieni oraz największych satelitów.

Przez całą noc w gwiazdozbiorze Wodnika widoczny jest Uran (o jasności 5,7^m), a w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Koziorożca możemy obserwować Neptuna (7,8^m). Małe średnice tarcz tych planet (odpowiednio 3,7'' i 2,3'') utrudniają dostrzeżenie jakichkolwiek szczegółów powierzchniowych nawet przez większe teleskopy amatorskie, jednak już teleskop o średnicy przynajmniej 10 cm i powiększeniu 100× pozwoli na dostrzeżenie tarczy Urana oraz odróżnienie obrazu Neptuna od obrazów dyfrakcyjnych sąsiednich gwiazd o podobnych jasnościach.

Planeta karłowata (134340) Pluton jeszcze jest widoczna wieczorem w gwiazdozbiorze Węża, jednakże jej jasność wynosi jedynie 13,9^m i do jej zaobserwowania niezbędny jest teleskop o średnicy zwierciadła przynajmniej 15 cm.

Planeta karłowata (1) Ceres jest widoczna przez całą noc w gwiazdozbiorze Byka:

8 IX: 3^h33,4^m,+9°27', 8,5^m; 18 IX: 3^h35,3^m, +9°23', 8,3^m; 28 IX: 3^h34,8^m, +9°13', 8,1^m.

We wrześniu w pobliżu opozycji znajduje się jasna planetoida:

(2) Pallas, (jasność 8,8^m). 8 IX: 22^h23,0^m, +3°10'; 18 IX: 22^h16,0^m, +1°00'; 28 IX: 22^h10,2^m, -1°08'.

Meteory

We wrześniu można obserwować meteory z kilku słabo zbadanych rojów o niskiej aktywności, z radiantami w gwiazdozbiorach Barana, Perseusza, Kasjopei i Woźnicy, być może związanych genetycznie z kometą Kiesa (1911 II). Od 5 do 17 września promieniują meteory z roju wrześniowych Perseidów (SPE). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Perseusza i ma współrzędne: α = 4^h00^m, δ = +47°. Maksimum aktywności tego mało aktywnego roju przypada 9 września. W tym roku w obserwacjach tych szybkich meteorów nie będzie przeszkadzał zbliżający się do nowiu Księżyc.

Do tej samej rodziny rojów meteorowych należą, promieniujące od 25 sierpnia do 8 września, meteory z roju alfa Aurigid (AUR). W latach 1935, 1986 i 1994 odnotowano zwiększenia aktywności roju (ZHR = 40). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Woźnicy i ma współrzędne: α = 5^h36^m, δ = +42°. Maksimum aktywności tego mało aktywnego roju przypada 1 września. W tym roku w obserwacjach szybkich, często pozostawiających ślady, meteorów, będzie przeszkadzał Księżyc między pełnią i ostatnią kwadrą.

Od 18 września do 10 października można natomiast obserwować meteory z mało aktywnego roju delta Aurigidów (DAU), których radiant ma współrzędne: α = 5^h52^m, δ = +49°. Obserwacjach tych meteorów w okresie maksimum będzie jednak przeszkadzał zbliżający się do pełni Księżyc.

Przez cały wrzesień możemy też obserwować wolne, czerwonawe i często jasne meteory z mało aktywnego, ekliptycznego Źródła Przeciwsłonecznego (ANT), dawniej wydzielane w oddzielny rój Piscidów (SPI), wiązany z kometą Morehouse'a z 1907 r. Radiant meteorów, w ciągu miesiąca przesuwający się wzdłuż ekliptyki, leży w gwiazdozbiorze Ryb w pobliżu punktu Barana i 15 września ma współrzędne: α = 0^h20^m, δ = +3°.

* * *

1^d

Gwiazda zmienna długookresowa U Her (miryda) (16^h25,8^m, +18°54') osiąga maksimum jasności (7,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2004].

4^d

Gwiazda zmienna długookresowa T Her (miryda) (18^h09,1^m, +31°01') osiąga maksimum jasności (8,0^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2006].

4^d15^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 5°.

5^d03^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,4°) w kierunku Mare Australe (zacienione).

7^d05^h

Odkrycie gwiazdy κ Gem (3,6^m) przy ciemnym brzegu Księżyca po ostatniej kwadrze, widoczne w całej Polsce (Wrocław 5^h13^m — Olsztyn 5^h23^m).

7^d14^h

Wenus nieruchoma w rektascensji.

8^d23^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 8°.

8^d23^h16^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

9^d00^h29^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

10^d02^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 1°.

10^d03^h

Uran w opozycji do Słońca.

11^d

Rys. 6

Schemat częściowego zaćmienia Słońca w dniu 11 września 2007 [wg. F. Espenak, NASA/GSFC].

Częściowe zaćmienie Słońca. Cień Księżyca przechodzi pod południowymi obszarami biegunowymi Ziemi. Zaćmienie widoczne będzie w południowej części Ameryki Południowej, południowo-zachodnim Atlantyku, Półwyspie Antarktycznym i Ziemi Królowej Maud na Antarktydzie. Faza maksymalna równa 0.749 nastąpi o godzinie 12^h31^m21.2^s i będzie widoczna w punkcie o współrzędnych φ = 61°00'S, λ = 90°17'W. W Polsce zaćmienie niewidoczne.

11^d23^h17^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

12^d07^h

Minimalna libracja Księżyca (4,1°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

12^d19^h51^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

12^d20^h29^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

13^d09^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 3°.

14^d00^h38^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

15^d00^h24^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

18^d01^h33^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

18^d10^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 6°.

20^d00^h43^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

20^d09^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,6°) w kierunku Sinus Iridium (zacieniona).

22^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Cnc (miryda) (8^h16,6^m, +11°44') osiąga maksimum jasności (6,8^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2004].

22^d

Gwiazda zmienna długookresowa χ Cyg (miryda) (19^h50,5^m, +32°55') osiąga maksimum jasności (5,2^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2008].

22^d

Rys. 7

Mapa gwiazdozbioru Łabędzia do obserwacji gwiazdy zmiennej R Cyg (19^h36^m49,4^s, +50°12'00''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 7°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa R Cyg (miryda) (19^h36,8^m, +50°12') osiąga maksimum jasności (7,5^m).

23^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Boo (miryda) (14^h37,2^m, +26°44') osiąga maksimum jasności (7,2^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2008].

23^d

Gwiazda zmienna długookresowa T Hya (miryda) (8^h55,6^m, -9°08') osiąga maksimum jasności (7,8^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2005].

23^d09^h51^m

Słońce wstępuje w znak Wagi, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 180°, mamy zrównanie dnia z nocą i początek jesieni astronomicznej.

23^d21^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 2°.

24^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Sgr (miryda) (19^h16,7^m, -19°18') osiąga maksimum jasności (7,3^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2005].

25^d15^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 0,6°.

25^d17^h59^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

26^d19^h

Minimalna libracja Księżyca (4,0°) w kierunku krateru Schickard (oświetlony).

29^d16^h

Merkury w maksymalnej elongacji wschodniej od Słońca w odległości 26°.

Rys. 8

Konfiguracja galileuszowych księżyców Jowisza we wrześniu 2007 (I — Io, II — Europa, III — Ganimedes, IV — Callisto). Przerwa w trasie księżyca oznacza przebywanie satelity w cieniu planety. Zachód na prawo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na lewo