Maj 2004

Rok 2004 będzie obfitował w rzadkie i efektowne zjawiska astronomiczne możliwe do obserwacji przez miłośników astronomii w Polsce.

W roku tym wystąpią dwa częściowe zaćmienia Słońca: 19 kwietnia i 14 października, niestety obydwa niewidoczne w Polsce. Dojdzie także do dwóch całkowitych zaćmień Księżyca, 4 maja i 28 października, widocznych w Polsce.

W dniu 8 czerwca będzie widoczne niezwykle rzadkie zjawisko przejścia Wenus na tle tarczy Słońca. Zbliżające się do południa Słońce pozwoli na podziwianie tego zjawiska także z terenu Polski.

W 2004 r. do Słońca zbliży się 29 znanych komet, z których jedna (C/2001 Q4 (NEAT)) powinna być bez problemu widoczna gołym okiem.

We wrześniu do Ziemi zbliży się na wyjątkowo małą odległość niewielka planetoida (4179) Toutatis, dzięki czemu będzie możliwa jej obserwacja przez teleskopy amatorskie.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
V	1	-24.09	-4.14	9.74
	3	-23.72	-3.93	343.31
	5	-23.32	-3.72	316.87
	7	-22.89	-3.51	290.43
	9	-22.43	-3.30	263.99
	11	-21.94	-3.08	237.54
	13	-21.43	-2.86	211.09
	15	-20.89	-2.63	184.64
	17	-20.33	-2.40	158.19
	19	-19.73	-2.17	131.74
	21	-19.12	-1.94	105.28
	23	-18.48	-1.70	78.82
	25	-17.81	-1.47	52.36
	27	-17.13	-1.23	25.90
	29	-16.42	-0.99	359.43
V	31	-15.69	-0.75	332.97
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 1d17h42m oraz 28d22h58m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Wznosi się po ekliptyce nadal coraz wyżej ponad równik niebieski, w związku z czym dzień jest coraz dłuższy i w ciągu miesiąca przybywa go o ponad godzinę: w Warszawie 1 maja Słońce wschodzi o 3^h05^m, zachodzi o 18^h02^m, a 31 maja wschodzi o 2^h21^m, zachodzi o 18^h47^m.

W dniu 4 maja wystąpi całkowite zaćmienie Księżyca, widoczne w Polsce.

W maju Słońce wstępuje w znak Bliźniąt.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli tuż po połowie miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca jest w maju następująca: pełnia 4^d20^h33^m, ostatnia kwadra 11^d11^h04^m, nów 19^d04^h52^m oraz pierwsza kwadra 27^d07^h57^m. W perygeum Księżyc znajdzie się 6^d04^h31^m a w apogeum 21^d12^h02^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Merkury znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

Na początku miesiąca w godzinę po zachodzie Słońca możemy obserwować Wenus świecącą nad zachodnim horyzontem na wysokości 26°. Planeta ma wtedy jasność -4,5^m, a przez teleskop możemy obserwować jej malejący sierp (w fazie 30%) o średnicy 40''. W związku ze zbliżaniem się Wenus do czerwcowej koniunkcji warunki jej widzialności szybko się pogarszają. Na przełomie maja i czerwca Wenus zachodzi pod koniec zmierzchu cywilnego, a jej obserwacja staje się niemożliwa.

Także wieczorem w pobliżu Wenus w gwiazdozbiorze Bliźniąt można obserwować Marsa, którego wysokość nad horyzontem w ciągu miesiąca maleje od 27° do 13°. Jasność planety wynosi jedynie 1,8^m przy średnicy tarczy zaledwie 4'', toteż obserwacja jakichkolwiek szczegółów powierzchniowych jest niemożliwa.

Jowisz widoczny jest wieczorem w gwiazdozbiorze Lwa jako „gwiazda” -2^m. W ciągu miesiąca wysokość planety nad zachodnim horyzontem (mierzona pod koniec zmierzchu cywilnego) maleje od prawie 50° do 30°.

Wieczorem w gwiazdozbiorze Bliźniąt w pobliżu Marsa zobaczymy Saturna świecącego z jasnością 0,2^m. W ciągu miesiąca wysokość planety nad wieczornym horyzontem, wynosząca początkowo 34° szybko maleje do zaledwie 10° i pod koniec maja jej obserwacja staje trudna.

Uran i Neptun przebywają na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne.

Pluton widoczny jest całą noc w gwiazdozbiorze Węża, jednakże jego jasność wynosi jedynie 13.8^m i do jego zaobserwowania niezbędny jest teleskop o średnicy zwierciadła przynajmniej 15 cm.

W maju w pobliżu opozycji nie znajduje się żadna jasna planetoida, można za to obserwować dwie komety, z których jedna powinna być jasnym obiektem, bez problemu widocznym „gołym okiem”:

Kometa C/2001 Q4 (NEAT) „wyłoni się” wieczorem zza zachodniego horyzontu w maksimum swojej jasności (0,9^m), w ciągu zaledwie tygodnia wzniesie się na wysokość 30° nad horyzontem (ok. godzinę po zachodzie Słońca) praktycznie utrzymując podaną jasność. Pod koniec miesiąca kometa będzie świeciła wieczorem wysoko na niebie z jasnością 3^m.

11 V: 8^h04.1^m, +3°08'; 21 V: 9^h02.7^m, +32°28'; 31 V: 9^h35.6^m, +43°54'.

Kometa C/2003 K4 (LINEAR) w maju widoczna będzie nad ranem praktycznie w zenicie na tle gwiazdozbioru Łabędzia. Pod koniec miesiąca osiągnie jasność 8.4^m, przez co możliwa stanie się jej obserwacja przez większe lornetki.

1 V: 20^h07.2^m, +30°43'; 11 V: 19^h56.5^m, +34°09'; 21 V: 19^h38.6^m, +37°59'; 31 V: 19^h10.1^m, +41°56'.

Meteory

W dniach od 19 kwietnia do 28 maja promieniują meteory z roju eta Akwarydów (ETA), związanego z kometą Halley'a (obserwowany był już w VII w. w Chinach). W roju tym obserwuje się jasne, szybkie meteory, pozostawiające bardzo długie ślady. Maksimum aktywności roju przypada w tym roku w dniu 5 maja. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Wodnika i ma współrzędne: α = 22.5^h, δ = -1°. Warunki obserwacji w tym roku będą bardzo złe, gdyż Księżyc w pełni praktycznie uniemożliwi obserwacje tego roju.

* * *

2^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Lyn (miryda) (7^h01.3^m, +55°20') osiąga maksimum jasności (7.9^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2005].

4^d

Rys. 4

Schemat całkowitego zaćmienia Księżyca w dniu 4 maja 2004 [wg F. Espenak, NASA/GSFC].

Całkowite zaćmienie Księżyca. Zaćmienie widoczne w Afryce, zachodniej Azji, na Półwyspie Indyjskim oraz na Oceanie Indyjskim; we wschodniej i północno-wschodniej Azji oraz w Australii przy zachodzie Księżyca, oraz w Europie (w tym w Polsce), Ameryce Południowej i na Atlantyku przy wschodzie Księżyca. Maksymalna faza zaćmienia wyniesie 1.309. Przebieg zaćmienia: wejście Księżyca w półcień: 17^h51^m, początek zaćmienia częściowego: 18^h48^m, początek zaćmienia całkowitego: 19^h52^m, maksimum zaćmienia: 20^h30^m, koniec zaćmienia całkowitego: 21^h08^m, koniec zaćmienia częściowego: 22^h12^m, wyjście Księżyca z półcienia: 23^h10^m. W Polsce Księżyc wzejdzie na początku fazy półcieniowej, a w momencie maksimum znajdował się będzie na wysokości 15° nad horyzontem.

5^d13^h

Jowisz nieruchomy w rektascensji.

5^d14^h

Minimalna libracja Księżyca (2.4°) w kierunku Sinus Iridium (oświetlona).

8^d22^h28^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

10^d

Gwiazda zmienna długookresowa X Oph (miryda) (18^h38.3^m, +8°50') osiąga maksimum jasności (6.8^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2003].

10^d22^h03^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

11^d00^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 6°.

11^d19^h

Maksymalna libracja Księżyca (9.4°) w kierunku Mare Humboldtianum (zacieniona).

12^d15^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 4°.

14^d

Gwiazda zmienna długookresowa χ Cyg (miryda) (19^h50.5^m, +32°55') osiąga maksimum jasności (5.2^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2008].

14^d20^h48^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

14^d21^h

Merkury w maksymalnej elongacji zachodniej od Słońca w odległości 26°.

15^d

Gwiazda zmienna długookresowa RT Cyg (miryda) (19^h43.6^m, +48°47') osiąga maksimum jasności (7.3^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2008].

16^d22^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 2°.

17^d11^h

Neptun nieruchomy w rektascensji.

18^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Dra (miryda) (16^h32.6^m, +66°45') osiąga maksimum jasności (7.6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2008].

18^d00^h

Wenus nieruchoma w rektascensji.

18^d00^h12^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

19^d

Rys. 5

Mapa gwiazdozbioRU Herkulesa do obserwacji gwiazdy zmiennej U Her (16^h25^m47.5^s, +18°53'33''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 7°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa U Her (miryda) (16^h25.8^m, +18°54') osiąga maksimum jasności (7.5^m).

19^d02^h

Minimalna libracja Księżyca (2.8°) w kierunku Mare Australe (zacienione).

20^d17^h00^m

Słońce wstępuje w znak Bliźniąt, jego długość ekliptyczna wynosi wtedy 60°.

21^d11^h

Zakrycie planety Wenus (-4.4^m) przez ciemną część Księżyca tuż po nowiu, widoczne w całej Polsce na wysokości ok.60° nad horyzontem (Zielona Góra 11^h26^m — Olsztyn 11^h36^m). W momencie zakrycia Wenus znajdowała się będzie na niebie w odległości 26° od Słońca. Obserwacja zjawiska możliwa będzie jedynie przy bardzo przejrzystej atmosferze (najlepiej w górach) przy zachowaniu środków ostrożności (należy bezwzględnie unikać ryzyka skierowania dowolnego sprzętu obserwacyjnego na Słońce)!

21^d12^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 0.3°.

22^d18^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 3°.

22^d20^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 4°.

25^d06^h

Złączenie Marsa z Saturnem w odl. 2°.

27^d03^h

Maksymalna libracja Księżyca (9.6°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

27^d13^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 3°.

30^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Aur (miryda) (5^h17.3^m, +53°35') osiąga maksimum jasności (7.7^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2003].

30^d

Gwiazda zmienna długookresowa ο Cet (miryda) (2^h19.3^m, -2°58') osiąga maksimum jasności (3.4^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2006].

30^d23^h11^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

Rys. 6

Konfiguracja galileuszowych księżyców Jowisza w maju 2004 (I — Io, II — Europa, III — Ganimedes, IV — Callisto). Przerwa w trasie księżyca oznacza przebywanie satelity w cieniu planety. Zachód na prawo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na lewo