Kwiecień 2004

Rok 2004 będzie obfitował w rzadkie i efektowne zjawiska astronomiczne możliwe do obserwacji przez miłośników astronomii w Polsce.

W roku tym wystąpią dwa częściowe zaćmienia Słońca: 19 kwietnia i 14 października, niestety obydwa niewidoczne w Polsce. Dojdzie także do dwóch całkowitych zaćmień Księżyca, 4 maja i 28 października, widocznych w Polsce.

W dniu 8 czerwca będzie widoczne niezwykle rzadkie zjawisko przejścia Wenus na tle tarczy Słońca. Zbliżające się do południa Słońce pozwoli na podziwianie tego zjawiska także z terenu Polski.

W 2004 r. do Słońca zbliży się 29 znanych komet, z których jedna (C/2001 Q4 (NEAT)) powinna być bez problemu widoczna gołym okiem.

We wrześniu do Ziemi zbliży się na wyjątkowo małą odległość niewielka planetoida (4179) Toutatis, dzięki czemu będzie możliwa jej obserwacja przez teleskopy amatorskie.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
IV	1	-26.18	-6.52	45.89
	3	-26.24	-6.41	19.50
	5	26.28	-6.29	353.11
	7	-26.29	-6.16	326.71
	9	-26.27	-6.03	300.32
	11	-26.22	-5.89	273.92
	13	-26.14	-5.74	247.51
	15	-26.03	-5.58	221.11
	17	-25.89	-5.42	194.70
	19	-25.72	-5.26	168.29
	21	-25.52	-5.08	141.87
	23	-25.29	-4.90	115.45
	25	-25.04	-4.72	89.03
	27	-24.75	-4.53	62.60
IV	29	-24.43	-4.34	36.18
V	1	-24.09	-4.14	9.74
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 4d11h28m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Wznosi się po ekliptyce coraz wyżej ponad równik niebieski, w związku z czym dzień jest coraz dłuższy. W ciągu miesiąca dnia przybywa prawie o dwie godziny: w Warszawie 1 kwietnia Słońce wschodzi o 4^h10^m, zachodzi o 17^h10^m, a 30 kwietnia wschodzi o 3^h07^m, zachodzi o 18^h00^m. W kwietniu Słońce wstępuje w znak Byka.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w drugiej połowie kwietnia, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 5^d11^h03^m, ostatnia kwadra 12^d03^h46^m, nów 19^d13^h21^m i pierwsza kwadra 27^d17^h32^m. W perygeum Księżyc znajdzie się 8^d02^h23^m, a w apogeum 24^d00^h25^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Na początku kwietnia wieczorem nisko nad zachodnim horyzontem nadal można próbować zaobserwować Merkurego świecącego z jasnością +0.4^m. W dniu 1 kwietnia pod koniec zmierzchu cywilnego (około godzinę po zachodzie Słońca) znajdziemy go na wysokości nieco ponad 10° nad horyzontem. Przez teleskop zobaczyć będzie można tarczę planety o średnicy 8'' w fazie 0.32 („po kwadrze”).

Warunki widzialności Wenus w porównaniu do marca praktycznie nie ulegają zmianie. W związku ze zbliżaniem się do Ziemi rośnie jednak zarówno jej jasność jak i średnica tarczy, które pod koniec miesiąca osiągają odpowiednio -4.5^m i 38'', przy malejącej (do 0.30) fazie.

Także warunki widzialności Marsa w porównaniu z marcem praktycznie nie ulegają zmianie, nadal maleje jednak zarówno jego jasność jak i średnica tarczy.

W pierwszej połowie nocy wysoko na niebie w gwiazdozbiorze Lwa zobaczymy Jowisza. W związku z oddalaniem się od opozycji systematycznie maleje nadal średnica tarczy jak i jasność planety, co nie przeszkadza jednak w obserwacjach zjawisk w układzie księżyców galileuszowych oraz w atmosferze planety.

Wieczorem coraz niżej nad zachodnim horyzontem można obserwować Saturna w gwiazdozbiorze Bliźniąt. Także i on oddala się od opozycji i pod koniec miesiąca jego jasność wyniesie już tylko +0.1^m przy średnicy tarczy 17''.

Uran i Neptun nadal pozostają na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne.

Pluton nadal widoczny jest nad ranem jako obiekt o jasności 13.8^m.

W kwietniu w pobliżu opozycji znajduje się jasna planetoida:

(1) Ceres, (jasność 8.4^m). 10 IV: 7^h22.0^m, +30°56'; 20 IV: 7^h34.2^m, +30°22'.

Meteory

W dniach od 16 do 25 kwietnia promieniują Lirydy (LYR), związane z kometą Thatchera obserwowaną w 1861 roku. W skład roju wchodzą białe, stosunkowo powolne meteory. W latach 1803 i 1922 obserwowane były deszcze meteorów z tego roju. Maksimum aktywności w tym roku spodziewane jest 22 kwietnia o godzinie 4:10. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Lutni i ma współrzędne: α = 18^h04^m, δ = +34°. Warunki obserwacji w tym roku są bardzo dobre, gdyż w porannych obserwacjach nie będzie przeszkadzał Księżyc tuż po nowiu.

* * *

1^d10^h

Maksymalna libracja Księżyca (9.0°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

1^d22^h28^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

2^d

Gwiazda zmienna długookresowa V CrB (miryda) (15^h49.5^m, +39°34') osiąga maksimum jasności (7.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

2^d23^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl.2°.

3^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Cyg (miryda) (19^h36.8^m, +50°12') osiąga maksimum jasności (7.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2007].

4^d22^h46^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

6^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

6^d20^h55^m

Merkury nieruchomy w rektascensji.

7^d19^h

Minimalna libracja Księżyca (1.6°) w kierunku Mare Iridium (oświetlone).

13^d18^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl.6°.

14^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Oph (miryda) (17^h07.8^m, -16°06') osiąga maksimum jasności (7.6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2007].

14^d

Rys. 2

Mapa gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy do obserwacji gwiazdy zmiennej R UMa (10^h44^m38.5^s, +68°46'33''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 7°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa R UMa (miryda) (10^h44.6^m, +68°47') osiąga maksimum jasności (7.5^m)

14^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

14^d07^h

Maksymalna libracja Księżyca (8.5°) w kierunku Mare Humboldtianum (zacienione).

14^d20^h14^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5.8^m do 6.6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

15^d10^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl.5°.

17^d01^h

Merkury w koniunkcji dolnej ze Słońcem.

17^d22^h20^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5.9^m do 6.6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

18^d00^h51^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

19^d

Rys. 3

Przebieg częściowego zaćmienia Słońca na Ziemi 19 kwietnia 2004 [wg F. Espenak — NASA/GSFC].

Częściowe zaćmienie Słońca widoczne w części Antarktydy, południowym Atlantyku, południowej Afryce i Madagaskarze. Faza maksymalna równa 0.735 nastąpi o godzinie 13^h34^m w punkcie o współrzędnych φ=62°S, λ=44°E.

19^d06^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl.4°.

19^d17^h52^m

Słońce wstępuje w znak Byka, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 30°.

21^d13^h

Minimalna libracja Księżyca (2.3°) w kierunku Mare Australe (oświetlone).

22^d23^h06^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5.9^m do 6.6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

23^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

23^d11^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl.2°.

23^d22^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl.2°.

25^d05^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl.4°.

26^d09^h

Złączenie Wenus z Marsem w odl.6°.

27^d23^h52^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5.9^m do 6.6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

29^d06^h

Maksymalna libracja Księżyca (9.6°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

Rys. 4

Konfiguracja galileuszowych księżyców Jowisza w kwietniu 2004 (I — Io, II — Europa, III — Ganimedes, IV — Callisto). Przerwa w trasie księżyca oznacza przebywanie satelity w cieniu planety. Zachód na prawo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na lewo

 

Rys. 5

Konfiguracja pięciu najjaśniejszych księżyców Saturna w kwietniu 2004 (III — Tethys, IV — Dione, V — Rhea, VI — Tytan, VIII — Iapetus). Zachód na lewo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na prawo