Styczeń 2004

Rok 2004 będzie obfitował w rzadkie i efektowne zjawiska astronomiczne możliwe do obserwacji przez miłośników astronomii w Polsce.

W roku tym wystąpią dwa częściowe zaćmienia Słońca: 19 kwietnia i 14 października, niestety obydwa niewidoczne w Polsce. Dojdzie także do dwóch całkowitych zaćmień Księżyca, 4 maja i 28 października, widocznych w Polsce.

W dniu 8 czerwca będzie widoczne niezwykle rzadkie zjawisko przejścia Wenus na tle tarczy Słońca. Zbliżające się do południa Słońce pozwoli na podziwianie tego zjawiska także z terenu Polski.

W 2004 r. do Słońca zbliży się 29 znanych komet, z których jedna (C/2001 Q4 (NEAT)) powinna być bez problemu widoczna gołym okiem.

We wrześniu do Ziemi zbliży się na wyjątkowo małą odległość niewielka planetoida (4179) Toutatis, dzięki czemu będzie możliwa jej obserwacja przez teleskopy amatorskie.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
I	1	2.37	-2.95	164.61
	3	1.39	-3.18	138.27
	5	0.43	-3.41	111.92
	7	-0.54	-3.64	85.59
	9	-1.51	-3.86	59.25
	11	-2.47	-4.07	32.91
	13	-3.42	-4.29	6.57
	15	-4.36	-4.49	340.24
	17	-5.30	-4.69	313.90
	19	-6.22	-4.88	287.57
	21	-7.14	-5.07	261.23
	23	-8.04	-5.25	234.90
	25	-8.93	-5.43	208.57
	27	-9.80	-5.59	182.24
	29	-10.66	-5.75	155.90
I	31	-11.49	-5.91	129.57
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 13d11h58m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Ziemia w swym ruchu po orbicie okołosłonecznej znajdzie się najbliżej Słońca 4 stycznia o 18^h, a zatem Słońce będzie wtedy w perygeum w odległości około 147 mln km. Dni stają się coraz dłuższe. W Warszawie 1 stycznia Słońce wschodzi o 6^h45^m, zachodzi o 14^h33^m, a 31 stycznia wschodzi o 6^h19^m, zachodzi o 15^h20^m. W styczniu Słońce wstępuje w znak Wodnika.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w drugiej połowie stycznia, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 7^d15^h40^m, ostatnia kwadra 15^d04^h46^m, nów 21^d21^h05^m i pierwsza kwadra 29^d06^h03^m. W apogeum Księżyc znajdzie się w dniu 3 stycznia o 20^h18^m, w perygeum 19 stycznia o 19^h25^m i ponownie w apogeum 31 stycznia o 14^h00^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Przez prawie cały styczeń nad ranem nisko nad południowo-wschodnim horyzontem można próbować obserwować Merkurego, jednak będzie to trudne w związku z niskim położeniem planety nad horyzontem. W dniu 10 stycznia można ją znaleźć na wysokości zaledwie ok. 6° nad horyzontem (na początku świtu cywilnego, czyli na godzinę przed wschodem Słońca). W tym okresie Merkury osiągnie jasność 0^m przy średnicy tarczy 8'' i fazie 40°.

Wieczorem coraz wyżej nad południowo-zachodnim horyzontem wznosi się Wenus widoczna jako „Gwiazda Wieczorna” o jasności -4^m. W ciągu miesiąca warunki widzialności planety poprawiają się — jej wysokość nad horyzontem (pod koniec zmierzchu cywilnego) rośnie od 13° do 23°. Przez teleskop możemy obserwować tarczę Wenus o średnicy 13'' w fazie malejącej po pełni.

W pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Ryb można zobaczyć Marsa. W związku z oddalaniem się planety od Ziemi w ciągu miesiąca jej jasność maleje od +0,2^m do +0,7^m. Przez teleskop możemy obserwować tarczę Marsa, której średnica spada w styczniu od prawie 9'' do 7'', przez co obserwacje szczegółów powierzchniowych staną się utrudnione.

Przez całą noc możemy obserwować Jowisza świecącego w gwiazdozbiorze Lwa jako obiekt -2,3^m. Przez teleskopy można obserwować zjawiska zachodzące w układzie galileuszowych księżyców planety.

W pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Bliźniąt widoczny jest Saturn jako „gwiazda” o jasności -0,3^m. Na początku miesiąca średnica tarczy planety osiąga największą w 2004 r. wielkość wynoszącą prawie 21'', co ułatwi obserwacje struktury chmur w jej atmosferze. Oczywiście główną „atrakcją” Saturna jest jej system pierścieni, którego główne składowe (w tym „Szczelina Cassiniego”) także są widoczne nawet przez niewielkie teleskopy amatorskie.

Uran i Neptun zachodzą niedługo po zachodzie Słońca i są niewidoczne.

Pod koniec miesiąca nad ranem, na początku świtu astronomicznego (dwie godziny przed wschodem Słońca) na wysokości 13° nad południowo-wschodnim horyzontem możemy próbować odnaleźć Plutona jako „gwiazdę” 13,9^m, jednak niezbędny do tego jest teleskop o średnicy przynajmniej 15 cm.

W styczniu w pobliżu opozycji znajdują się jasne planetoidy:

(1) Ceres, (jasność 6,8^m). 1 I: 7^h34,1^m, +29°15'; 11 I: 7^h24,1^m, +30°16'; 21 I: 7^h13,9^m, +31°07'; 31 I: 7^h04,8^m, +31°42'.

(6) Hebe, (jasność 8,6^m). 1 I: 7^h39,9^m, +8°31'; 11 I: 7^h29,7^m, +9°53'; 21 I: 7^h19,6^m, +11°27'; 31 I: 7^h10,8^m, +13°05'.

W styczniu w pierwszej połowie nocy wysoko na niebie w gwiazdozbiorze Ryb możemy obserwować kometę C/2002 T7 (LINEAR). Kometa w maju 2004 powinna osiągnąć jasność aż +0,3^m, niestety jej obserwacja z Polski nie będzie już wtedy możliwa:

1 I: 1^h12,0^m, +26°10', 8,3^m; 11 I: 0^h22,1^m, +22°39', 8,2^m; 21 I: 0^h34,6^m, +19°41', 7,9^m; 31 I: 0^h23,9^m, +17°18', 7,7^m.

Meteory

W dniach od 1 do 5 stycznia promieniują Kwadrantydy (QUA). Maksimum aktywności spodziewane jest 4 stycznia. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Smoka i ma współrzędne: α = 15^h18^m, δ = +49°. Nazwa roju pochodzi od nieistniejącego już na dzisiejszych mapach gwiazdozbioru Quadrans Muralis, umieszczonego w początkach XIX w. na granicy gwiazdozbiorów Smoka, Herkulesa i Wolarza. Warunki obserwacji w tym roku są złe w związku z Księżycem zbliżającym się do pełni.

W dniach od 1 do 24 stycznia promieniują delta-Cancridy (DCA). Maksimum aktywności spodziewane jest 17 stycznia. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Raka i ma współrzędne α = 8^h42^m, δ = +20°. Warunki obserwacji tego słabego roju w tym roku w pierwszej połowie nocy są dobre w związku z Księżycem po ostatniej kwadrze.

* * *

1^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

1^d17^h01^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

2^d

Gwiazda zmienna długookresowa S Vir (miryda) (13^h33,0^m, -7°12') osiąga maksimum jasności (7,0^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2005].

3^d19^h

Minimalna libracja Księżyca (1,8°) w kierunku Mare Australe (oświetlone).

4^d13^h45^m

Jowisz nieruchomy w rektascensji.

4^d18^h

Ziemia w peryhelium na swej okołosłonecznej orbicie w odl. 147 mln km od Słońca.

6^d14^h03^m

Merkury nieruchomy w rektascensji.

7^d01^h49^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

7^d02^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 4°.

8^d03^h04^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

8^d20^h

Odkrycie gwiazdy λ Cnc (5,9^m) przy ciemnym brzegu Księżyca tuż po pełni, widoczne w całej Polsce (Zielona Góra 20^h39^m — Olsztyn 20^h46^m).

8^d20^h40^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

9^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Vir (miryda) (12^h38,5^m, +6°59') osiąga maksimum jasności (6,9m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2003].

9^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

9^d19^h54^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

10^d21^h

Zakrycie brzegowe gwiazdy η Leo (3,5^m) przy ciemnym brzegu Księżyca po pełni, widoczne w pasie przechodzącym przez Wałbrzych, 25 km na północ od Opola, 18 km na północ od Częstochowy i 42 km na północ od Sandomierza (zachodnia granica 21^h28^m — wschodnia granica 21^h34^m).

11^d00^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,6°) w kierunku krateru Schickard (oświetlony).

12^d13^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 2°.

14^d22^h37^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

15^d

Rys. 5

Mapa gwiazdozbioru Andromedy do obserwacji gwiazdy zmiennej W And (2^h17^m33.0^s, +44°18'18''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 7°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa W And (miryda) (2^h17,6^m, +44°18') osiąga maksimum jasności (7,4^m).

15^d08^h

Złączenie Wenus z Uranem w odl. 1°.

16^d01^h

Odkrycie gwiazdy λ Vir (4,5^m) przy ciemnym brzegu Księżyca po ostatniej kwadrze, widoczne w całej Polsce (Zielona Góra 1^h43^m — Olsztyn 1^h45^m).

17^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

17^d00^h08^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

17^d09^h

Merkury w maksymalnej elongacji zachodniej od Słońca w odległości 24°.

17^d19^h24^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

18^d01^h

Minimalna libracja Księżyca (3,5°) w kierunku Sinus Iridium (oświetlona).

19^d

Gwiazda zmienna długookresowa V Peg (miryda) (22^h01,0^m, +6°07') osiąga maksimum jasności (8,7^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2005].

19^d23^h49^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

20^d01^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 5°.

20^d17^h41^m

Słońce wstępuje w znak Wodnika, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 300°.

22^d02^h09^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa δ Lib osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 4,9^m do 6,0^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2003].

22^d18^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 6°.

23^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Sgr (miryda) (19^h16,7^m, -19°18') osiąga maksimum jasności (7,3^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2005].

23^d04^h11^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

24^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Boo (miryda) (14^h37,2^m, +26°44') osiąga maksimum jasności (7,2^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2008].

24^d00^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 5°.

24^d04^h23^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

24^d10^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,8°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

24^d21^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 4°.

25^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

25^d01^h01^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

28^d05^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 3°.

28^d22^h22^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

29^d

Gwiazda zmienna długookresowa S Her (miryda) (16^h51,9^m, +14°57') osiąga maksimum jasności (7,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2007].

29^d01^h44^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa δ Lib osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 4,9^m do 6,0^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2003].

30^d02^h13^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

30^d19^h30^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

31^d02^h

Minimalna libracja Księżyca (2,1°) w kierunku Mare Australe (oświetlone).

Rys. 6

Konfiguracja galileuszowych księżyców Jowisza w styczniu 2004 (I — Io, II — Europa, III — Ganimedes, IV — Callisto). Przerwa w trasie księżyca oznacza przebywanie satelity w cieniu planety. Zachód na prawo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na lewo

 

Rys. 7

Konfiguracja pięciu najjaśniejszych księżyców Saturna w styczniu 2004 (III — Tethys, IV — Dione, V — Rhea, VI — Tytan, VIII — Iapetus). Zachód na lewo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na prawo