• Skład Komitetu Honorowego MRA 2009 w Polsce
• Kwiecień miesiącem astronomii w Poznaniu
• Armagedon nam nie grozi — wywiad z prof. E. Bowellem
• Międzynarodowy Rok Astronomii w Opolu
• Naukowa konferencja młodych w Częstochowie
• Konferencja w Niepołomicach — Astronomia XXI w. i jej nauczanie

Wszechświat w podczerwieni ♨

· Maciej Bilicki

Herschel — nowy teleskop kosmiczny ♨

· Tomasz Kamiński, Maja Kaźmierczak

w kolorze:

• LII Olimpiada Astronomiczna w Chorzowie
• Astronomia XXI w. i jej nauczania
• Centrum Drogi Mlecznej
• Galeria Uranii–PA
• 40 rocznica lądowania na Księżycu

rozmaitości:

• Sejsmiczne obserwacje meteorów
• O zaćmieniu Słońca z roku 1415
• Herschel i Planck w drodze do L2
• Piąta i ostatnia misja serwisowa teleskopu Hubble'a zakończona

w kraju:

• LII Olimpiada Astronomiczna

astronomia w szkole:

• Zadania i ich rozwiązania w III etapie LII Olimpiady Astronomicznej

poradnik obserwatora:

• Obserwujmy zaćmienie ε (epsilon)
  Aurigae ➟

in memoriam:

• Lubomir Włodzimierz Baran
  (1937–2009) ➟

kalendarz astronomiczny 2009:

• Wrzesień – październik ➟

recenzje:

• Jerzy M. Kreiner: Ziemia i Wszechświat, astronomia nie tylko dla geografów

astronomia i muzyka:

• Planetoidy wg Magdaleny Cynk ➟

relaks z Uranią:

• Krzyżówka

ciekawe strony internetowe

Szanowni i Drodzy Czytelnicy,

Organizatorzy Międzynarodowego Roku Astronomii w Polsce, Polskie Towarzystwo Astronomiczne, Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii i Komitet Astronomii PAN otrzymali ostatnio zgodę od wszystkich zaproszonych osobistości do uczestnictwa w Honorowym Komitecie Obchodów MRA 2009 w Polsce. Otwieramy więc ten zeszyt składem osobowym tego Komitetu. Przypominamy, że na jego czele stoi Prezydent RP, który już przysłał swego przedstawiciela i specjalny list na ceremonię otwarcia MRA 2009 w Polsce. Pisaliśmy o tym w poprzednim zeszycie „Uranii”. W ślad za składem osobowym Komitetu Honorowego publikujemy raporty o imprezach astronomicznych, jakie odbyły się ostatnio w ramach obchodów MRA w różnych miastach Polski i zapowiedzi imprez, które są planowane.

Na wyróżnienie zasługuje wywiad, jaki przeprowadziła Alicja Cichocka z Edem Bowellem z Arizony, odkrywcą wieluset planetoid i ofiarodawcą planetoidy dla Torunia. Profesor Bowell przybył do Torunia na Festiwal Nauki i Sztuki i w czasie ceremonii otwarcia Festiwalu mówił o niebezpieczeństwach, jakie się wiążą ze zderzeniem planetoid z Ziemią.

Zaledwie parę tygodni temu został wysłany w Kosmos największy z teleskopów kosmicznych, teleskop Herschela. Ciągle jest w drodze na swą pozycję obserwacyjną w punkcie L2 układu Ziemia-Słońce, 1,5 mln km od Ziemi. Jego monolityczne lustro ma aż 3,5 m średnicy. Jest on przeznaczony do badań w dalekiej podczerwieni, a w szczególności wiązane są z nim nadzieje sięgnięcia do bardzo chłodnych i odległych obiektów Wszechświata oraz istotną pomoc w rozwiązaniu zagadki rodzenia się planet, gwiazd i galaktyk.

Najpierw artykuł Macieja Bilickiego omawia wszystkie dotychczasowe kosmiczne teleskopy podczerwone i wiedzę o Wszechświecie, jaką nam dostarczyły, a następnie para autorska Tomasz Kamiński i Maja Kaźmierczak opisują bliżej teleskop Herschela i zadania, jakie przed nim stoją. Przy pomocy jednej rakiety Ariane 5, razem z Herschelem został wystrzelony w Kosmos jeszcze jeden teleskop kosmiczny, teleskop Plancka. Ten z kolei ma badać mikrofalowe promieniowanie tła Wszechświata.

Dalej Henryk Chrupała przedstawia rezultaty tegorocznej, już 52., Olimpiady Astronomicznej, prowadzonej od samego początku przez Planetarium Śląskie w Chorzowie. W Astronomii w Szkole, ten sam Autor wraz z Markiem Szczepańskim omawiają szczegółowo zadania III etapu Olimpiady i pokazują, jak powinny być rozwiązane. Myślę, że jest to doskonały poradnik dla nauczycieli fizyki z astronomią.

W Poradniku Obserwatora zachęcamy do obserwacji ciekawej gwiazdy epsilon Aurigae.

W Rozmaitościach donosimy o obserwacjach meteorów przy pomocy sejsmografów, o zaćmieniu Słońca z roku 1415, które króla Władysława Jagiełłę i jego ludzi w drodze zatrzymało i w bojaźń zabobonną wprawiło, o starcie teleskopów kosmicznych Herschela i Plancka i ostatniej misji naprawczej do teleskopu Hubble'a. Czterdziestą rocznicę lądowania człowieka na Księżycu przypominamy ostatnią stroną okładki.

Niestety w In Memoriam znowu wspominamy Kolegę, który przedwcześnie odszedł — zmarł prof. dr hab., dr h.c. Lubomir Włodzimierz Baran, członek Polskiej Akademii Nauk, profesor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Żegnamy Go ze smutkiem.

W Recenzji przedstawiamy i polecamy Czytelnikom nową książkę (podręcznik akademicki) pt. Ziemia i Wszechświat, której Autorem jest profesor Jerzy Marek Kreiner z Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie.

Jak zwykle zamieszczamy Kalendarz astronomiczny opracowany przez Tomasza Ściężora z Krakowa. Dotyczy on już jesiennych miesięcy września i października. Jest też felieton muzyczny, wskazanie ciekawych stron internetowych i krzyżówka. Za prawidłowe rozwiązanie krzyżówki losujemy nagrody. Nagrody też czekają autorów najciekawszych obserwacji astronomicznych.

Życzę Państwu przyjemnej lektury i pogodnego nieba.

Dla upamiętnienia swych 19 urodzin teleskop kosmiczny Hubble'a sfotografował osobliwy system galaktyk znany jako Arp 194. Ta wzajemnie oddziałująca grupa zawiera szereg galaktyk, w tym „kosmiczną fontannę” gwiazd, gazu i pyłu rozciągającą się na przestrzeni 100 tys. lat św. Jej obecny kształt został prawdopodobnie uformowany przez zderzenie z jeszcze inną galaktyką i jej grawitacyjne oddziaływanie. Niebieska „fontanna” jest najbardziej zadziwiającym tworem, zawierającym najprawdopodobniej kompleksy supergromad, w których skład wchodzą dziesiątki młodych gromad gwiazdowych.

Arp 194 znajduje się w gwiazdozbiorze Cefeusza, w odległości ok. 600 mln lat św. od Ziemi i jest jedną z tysięcy znanych interaktywnych galaktyk w bliskiej nam przestrzeni Wszechświata.

Fot. NASA, ESA i Hubble Heritage Team (STScI/AURA)