W numerze:

· Rola astronomii w edukacji i kulturze
  społeczeństwa

Martin J. Rees

· Czarne dziury w promieniach Roentgena
  (cz. I)

Marek Gierliński, Andrzej A. Zdziarski

· Magnetary — ultramagnetyczne gwiazdy
  neutronowe

Tadeusz Jarzębowski

· Baza satelitarna ALFA

Andrzej Marks

teleskop kosmiczny Hubble'a
obserwuje:

· Kolejne wpisy do planetarnej kartoteki.

· Galaktyka NGC253.

· Mgławica planetarna NGC3132.

· Pozostałość supernowej SN1987A.

rozmaitości:

· Królewskie obserwatorium Greenwich
  zamknięte.

· Krótkie spotkanie z Erosem.

PTA informuje:

· Komunikat PTA nr 3

poradnik obserwatora:

· Rosyjskie obiektywy-giganty

Galeria Mgławic Messiera:

· W ramionach Strzelca (M19 – M24)

w kraju:

· Pięć lat minęło…, a jednak się kręci!

in memoriam:

· Stanisław Robert Brzostkiewicz
  (1930–1998)

elementarz Uranii:

· Letni spektakl na niebie

P.T. Miłośnicy Astronomii obserwują:

· Perseidy 1998

kalendarz astronomiczny '99:

· maj – czerwiec

ciekawe adresy internetowe…

konkurs:

· Czy znasz Układ Słoneczny? (cz. VI)

krzyżówka

 Na okładce:

Położony w Drodze Mlecznej w odległości 5 tys. lat światła od nas obszar formowania się gwiazd RCW38 „sfotografowany” przy pomocy podczerwonego spektrografu obrazowego ISAAC (w pierwszą noc jego pracy) i teleskopu nr 1 VLT ESO w Chile w nocy 16/17 listopada 1998 r. Pole widzenia wynosi 2.5'×2.5' (minuty łuku), a rozdzielczość 0.4'' (sekundy łuku). Efekt barwny uzyskano przez złożenie obrazów otrzymanych w długościach fali Z (0.9 μm), H (1.65 μm) i Ks (2.16 μm). Widoczne promieniowanie jest mieszaniną światła gwiazd rozproszonego przez pyły oraz świecenia atomowego i molekularnego wodoru.

Szanowni i Drodzy Czytelnicy

Przeżywamy wielkie reformowanie różnych dziedzin naszego życia. My też chcemy zabrać głos i przedstawiamy w przededniu reformy naszej Edukacji Narodowej refleksję Astronoma Królewskiego Martina J. Rees'a z Cambridge na temat roli astronomii w edukacji i kulturze społeczeństwa. Sir Martin wygłosił ten wykład na międzynarodowym kongresie dotyczącym nowych trendów w nauczaniu astronomii. Stanowisko i opinie tu przedstawione podzielane są przez Międzynarodową Unię Astronomiczną, a wygłoszenie ich przez jednego z najwybitniejszych astronomów współczesnej doby tylko dodaje im wagi. Niestety nie mamy wrażenia, aby w kolejnych reformach polskiego szkolnictwa astronomia i fizyka znajdowały należne im miejsce. Jako środowisko astronomiczne musimy dążyć do szerszego wśród naszego społeczeństwa rozumienia praw przyrody. A do tego droga wiedzie przez odpowiednie miejsce astronomii i fizyki w powszechnych programach edukacyjnych. Ojczyzna Kopernika, to powinno coś znaczyć!

Czasy, w których żyjemy, są bardzo bogate w różnorakie wydarzenia astronomiczne. Odkrywane są nowe obiekty, modyfikowane dotychczasowe interpretacje obserwowanych faktów, powstają nowe hipotezy i teorie. Za znakomitym poetą Leopoldem Staffem i jego wierszem „Niebo w nocy” możemy powiedzieć, że to, co się dzieje na niebie, to „przechodzi ludzkie pojęcie”. „Urania” jest w stanie przybliżać Państwu tylko niektóre z tych wydarzeń, przede wszystkim te, które, według nas, mają istotne znaczenie dla rozumienia otaczającego nas Świata. W bieżącym zeszycie podejmujemy m.in. zagadnienie natury czarnych dziur, nowych obiektów zwanych magnetarami, bazy satelitarnej Alfa i sierpniowego zaćmienia Słońca. W następnym numerze będziemy przedstawiali stworzenie Wszechświata według najnowszych koncepcji kosmologicznych oraz mówili o pracy toruńskiego 32-metrowego radioteleskopu i o ekscentrycznej orbicie Ziemi w układzie planetarnym Kopernika.

O naturze i tajemnicach czarnych dziur ujawnianych w promieniowaniu rentgenowskim piszą w tym zeszycie Marek Gierliński i Andrzej Zdziarski z Warszawy. Będą kontynuowali ten temat jeszcze w następnym zeszycie. Magnetary to nowa klasa radiowo cichych pulsarów i obiekty powiązane ze zjawiskiem błysków gamma. Przedstawia je Tadeusz Jarzębowski z Wrocławia. Te młode gwiazdy neutronowe o polach magnetycznych 10 miliardów razy większych niż najsilniejsze pola magnetyczne wytwarzane na Ziemi, czerpią swą energie z anihilacji pola magnetycznego. To też jest nowa klasa źródeł energii w Kosmosie.

Wydarzeniem astronautycznym ubiegłego roku był początek montażu międzynarodowej bazy satelitarnej ALFA. Po załogowych wyprawach na Księżyc w ramach programu Apollo, zaczęła się więc realizacja największego technicznego przedsięwzięcia kosmonautycznego w dziejach ludzkości. O historii, dotychczas zrealizowanym etapie i dalszym programie realizacji tego projektu pisze Andrzej Marks z Warszawy, autor świeżo wydanej książki „Baza satelitarna ALFA”.

Wydarzeniem astronomicznym roku bieżącego będzie w Europie całkowite zaćmienie Słońca. Szczegółowy opis zjawiska wraz z mapami jego przebiegu przedstawia w „Elementarzu Uranii” Krzysztof Rochowicz z Torunia. Ten sam Autor kontynuuje prezentację obiektów katalogu mgławic Messiera. Tym razem dominują mgławice gwiazdozbioru Strzelca z przepiękną M20 (NGC 6514) zwaną Trójlistną Koniczyną.

W „Rozmaitościach” głównym tematem jest spotkanie sondy kosmicznej NEAR z planetoidą Eros. Niestety NEAR nie wszedł na orbitę wokół Erosa. Mówimy tam też o zamknięciu Królewskiego Obserwatorium w Greenwich po 323 latach działalności. O pięcioletniej pracy Toruńskiego Planetarium pisze w naszej rubryce relacjonującej wydarzenia krajowe Jerzy Rafalski, jeden z astronomów tam pracujących. „Pięć lat minęło…, a jednak się kręci!” to tytuł tego rocznicowego artykułu.

Miłośnicze obserwacje meteorów roju Perseid zostały podsumowane przez Arkadiusza Olecha z Warszawy. Pracownia Komet i Meteorów, której członkowie dokonywali tych obserwacji, jest jednym z najaktywniejszych zespołów obserwacyjnych wśród polskich miłośników astronomii. Intencją regularnego publikowania „Kalendarza astronomicznego”, opracowanego przez Tomasza Ściężora, jest właśnie powiększenie kręgów miłośników astronomii i zachęcenie wszystkich naszych Czytelników do świadomego spoglądania na niebo.

Niestety, z wielkim smutkiem musimy pożegnać naszego Kolegę współpracującego z Uranią od przeszło 40 lat, śp. Stanisława Roberta Brzostkiewicza. Robimy to piórem Krzysztofa Ziołkowskiego, długoletniego Redaktora „starej” „Uranii”. Pan Stanisław zmarł w dniu 2 grudnia 1998 roku. Będzie nam Go bardzo brakowało.

Życzę Państwu przyjemnej lektury