W numerze:

· Neutrina i ciemna energia — niezwyk-
  łe połączenie

Michał Frąckowiak

·Świat księżyców Saturna

T. Zbigniew Dworak

· Głębokie przeglądy nieba w promieniach X
  za pomocą teleskopu Chandra

Małgorzata Sobolewska

w kolorze:

· Zorze na Saturnie, Mimas

· Galeria Uranii

rozmaitości:

· Kosmiczna odnowa galaktyk spiralnych

· Brązowy karzeł na cenzurowanym

· Galaktyka pełna fajerwerków

· Pocztówka z Tytana

· Nasi sąsiedzi — młode masywne
  galaktyki

· Widma zapałek, czyli o szkodliwości
  palenia papierosów

· Zorze na Saturnie raz jeszcze

· Planetoida Woszczyk

· Lądowanie w OPiOA

galeria obiektów NGC:

· NGC 2146; NGC 2194; NGC 2237/8,
  2246

astronomia w szkole:

· Proste doświadczenia (cz. 4)

recenzje:

· Roman K. Janiczek, Jan Mietelski, Marek
  Zawilski, Kalendarz astronomiczny na XXI
  wiek

· Andrzej Manecki, Encyklopedia minerałów.
  Minerały Ziemi i materii kosmicznej

poradnik obserwatora:

· Interesujące obiekty: Kasjopea

kalendarz astronomiczny 2005:

· maj – czerwiec

astronomia i muzyka:

· Muzyka dla Tytana

relaks z Uranią:

· krzyżówka

ciekawe strony internetowe

 Na okładce:

Trójlistna Koniczyna, inaczej M 20, jest najczęściej fotografowaną mgławicą emisyjną. To olbrzymia chmura pyłowo-gazowa, w której rodzą się gwiazdy. Znajduje się w gwiazdozbiorze Strzelca w odległości ok. 5400 l.ś. od Słońca. Astronomowie są przekonani, że jest pobudzana do świecenia przez młode gwiazdy leżące w jej wnętrzu, a w szczególności przez układ masywnej, młodej (mającej zaledwie 300 tys. lat) gwiazdy, której intensywne promieniowanie wyrzeźbiło obserwowany, niezwykle złożony kształt. Obserwacje radiowe na falach milimetrowych wskazywały, że znajdują się w niej 4 „kępy” zimnego pyłu, w których wykluwają się gwiazdy, ale są całkowicie przesłonięte pyłem i gazem. Obecnie obserwacje pracującego w podczerwieni teleskopu kosmicznego Spitzera dowodzą, że już pokazują się gorące embriony. Co więcej, obserwując w podczerwieni, astronomowie mogą nie tylko dostrzegać embriony, ale śledzić ich wzrost, czyli proces rodzenia się gwiazdy, który przebiega podobnie jak wykluwanie się pisklęcia. Teleskop Spitzera odkrył 30 embrionów w prezentowanej mgławicy i ok. 120 w jej sąsiedztwie.
    Zdjęcie prezentowane na pierwszej stronie okładki zostało uzyskane teleskopem naziemnym w Obserwatorium Kitt Peak w Arizonie. Na ostatniej stronie okładki jest obraz tego samego obiektu, złożony z 2 zdjęć uzyskanych w różnych długościach fal podczerwonych przy pomocy teleskopu kosmicznego Spitzera.

Szanowni i Drodzy Czytelnicy,

Problemy neutrin i ciemnej energii we Wszechświecie stanowią wielkie wyzwanie badawcze dla fizyków i astronomów współczesnej epoki. Zagadnienie to przybliża nam Michał Frąckowiak w artykule otwierającym bieżący zeszyt. Dalej Małgorzata Sobolewska przedstawia pokrótce postęp wiedzy o Wszechświecie, jaki się dokonał dzięki pięcioletniej już pracy teleskopu kosmicznego promieniowania rentgenowskiego Chandra. Nie ma chyba dziedziny astronomii obserwacyjnej, w której Chandra nie ukazałby nowego oblicza znanych i odkrycia nowych, często jeszcze „niepojętych” obiektów i źródeł promieniowania.

W dziedzinie lotów kosmicznych wydarzeniem ostatnich miesięcy był lot stacji kosmicznej Cassini do Saturna i lądowanie aparatu kosmicznego Huygens na Tytanie. W poprzednim zeszycie pisaliśmy o locie Cassiniego, a w bieżącym numerze dużo miejsca poświęcamy systemowi księżyców Saturna i oczywiście Tytanowi. Piszą o tym Tadeusz Zbigniew Dworak i Karolina Zawada. Przez następnych kilka lat Cassini będzie krążył wokół Saturna, badając system jego pierścieni, świat jego satelitów i jego atmosferę. Będziemy więc często wracali do tych badań.

W Galerii obiektów NGC Darek Graczyk omawia ciekawe obiekty w gwiazdozbiorach Żyrafy (galaktyka spiralno-belkowa NGC 2146), Oriona (gromada NGC 2194) i Jednorożca (mgławica emisyjna Rozeta NGC 2237/38 i 2246).

W Astronomii w szkole Juliusz Domański proponuje kolejne proste doświadczenia fizyczne pozwalające uczniom lepiej zrozumieć warunki panujące w przestrzeni międzygwiazdowej i generalnie w Kosmosie.

W Rozmaitościach donosimy m. in. o najnowszych odkryciach w dziedzinie galaktyk spiralnych, o masywnych młodych galaktykach w naszym sąsiedztwie, o nowych faktach dotyczących brązowych karłów i o …szkodliwości palenia papierosów w czasie obserwacji.

Jak zwykle w Poradniku obserwatora przedstawiamy interesujące obiekty — tym razem w gwiazdozbiorze Kasjopei. Kalendarzyk astronomiczny, jak zwykle opracowany przez Tomasza ściężora, daje przegląd obiektów i zjawisk niebieskich, które będziemy mogli obserwować w maju i czerwcu br. Do obiektów, które można już teraz obserwować, dołączył jeszcze jeden… do obserwacji którego zachęcam.

Muszę złożyć Państwu serdeczne podziękowania za wyrazy uznania i gratulacje, jakimi mnie obsypaliście z okazji ochrzczenia jednej z planetoid moim nazwiskiem. Jestem tym bardzo wzruszony.

Bardzo jest miło posiadać „własną” planetoidę. A tym bardziej jest mi miło, że wyróżnienie to zostało nadane przez międzynarodowe środowisko astronomiczne. Mogę Państwa zapewnić, że planetoida (14382) Woszczyk jest przyzwoitą planetoidą, biega wokół Słońca między orbitami Marsa i Jowisza na stabilnej orbicie eliptycznej i nie przejdzie na trajektorię zderzeniową z Ziemią. Aktualnie znajduje się w gwiazdozbiorze Panny, w odległości 2,9 j.a. od Słońca. 15 marca 2005 r. będzie znajdowała się w opozycji i posiadała blask ok. 16,5m. Do jej obserwacji potrzebny jest „mały” teleskop. Więcej danych o tej planetoidzie podane jest na stronie 81.

Jeszcze raz dziękuję i życzę pomyślnych obserwacji