Niektóre fundamentalne problemy kwantowej
grawitacji ♨

· Michał Heller

Jasne obwódki protuberancji słonecznych ♨

· Janusz Osarczuk

Rekoneksja magnetyczna — fundamentalny proces zachodzący w namagnetyzowanej plazmie

· Katarzyna Kulpa-Dybeł

Polski 90-m radioteleskop — potrzeby, propozycja, szanse budowy

· Andrzej Kus

w kolorze:

• Najstarsze galaktyki okiem Hubble'a
• Europejska sieć interferometrii wielkobazowej EVN
• Mgławica Krab (M1)
• Zabytkowe cyrkle proporcjonalne
• Galeria Uranii
• Sierp Ziemi widzianej z sondy Rosetta

w kraju i na świecie:

• Zlot w Bieszczadach
• MRA w Krośnie
• Astrospotkanie w Dąbrowie Górniczej, czyli I Regionalne Spotkanie Forum Miłośników Astronomii Astro CD
• Jak astronomowie zapraszają Ziemian do poznawania tajników Wszechświata
• Moje drugie zaćmienie
• Międzynarodowy Rok Astronomii w Opolu
• Jubileusz Profesora Hurnika

rozmaitości:

• Mistrzowie światła — Nobel z fizyki 2009
• Zagadka marsjańskiego metanu
• Woda na Księżycu

z kart historii:

• Prakalkulator, czyli cyrkiel proporcjonalny
• Cyrkiel Jana Heweliusza ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu

astronomia w szkole:

• Spojrzenie w niebo A.D. MMX

kalendarz astronomiczny 2010:

• Marzec – kwiecień ➟

recenzje:

• Piotr Flin, Janina Krempeć-Krygier, Bernard Krygier, Katarzyna Bajan: Własności struktur wielkoskalowych we Wszechświecie

astronomia i muzyka:

• Dona Aireya fascynacje Kosmosem ➟

relaks z Uranią:

• Krzyżówka

ciekawe strony internetowe

Szanowni i Drodzy Czytelnicy,

Skończył się Międzynarodowy Rok Astronomii 2009.

Oficjalna ceremonia jego zakończenia odbędzie się 9–10 stycznia 2010 r. w Padwie, w Auli Magma tamtejszego Uniwersytetu, w sali, w której Galileusz prowadził wykłady. W Polsce, na zakończenie MRA2009, w Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika PAN w dniach 10–11 grudnia 2009 r. odbyła się konferencja „Astronomia w edukacji, mediach i kulturze”. Relację z niej zamieścimy w następnym numerze, ale wcześniej będzie można ją znaleźć na stronach internetowych PTA.

Tradycyjnym zwyczajem „Uranię” otwierają artykuły o różnych problemach i zjawiskach astronomicznych. Bieżący numer i rocznik otwiera artykuł ks. profesora Michała Hellera o niektórych fundamentalnych problemach kwantowej grawitacji. Tego tematu dotyczył też Jego wykład na niedawnym Zjeździe PTA w Krakowie, a chodziło tu o sprawy najbardziej początkowych chwil Wszechświata. Niezwykle małych chwil, bo to przecież pierwsze 10^–44 sekundy, które zdecydowały o tym, jaki jest ten nasz Wszechświat i jak ewoluuje. Gorąco zachęcam do lektury tego ciekawego artykułu.

Dalej Janusz Osarczuk przybliża nam niektóre problemy związane z protuberancjami słonecznymi. Właśnie zaczyna się nowy cykl aktywności Słońca i może obserwatorzy naszej najbliższej gwiazdy będą mogli dostrzec jasne obwódki protuberancji, o których mówi ten artykuł? Katarzyna Kulpa-Dybel omawia bardzo ważny proces zachodzący w namagnetyzowanej plazmie — rekoneksję magnetyczną. Ten proces jest odpowiedzialny za grzanie korony słonecznej, za rozbłyski słoneczne i rozbłyski gamma i wiele innych procesów zachodzących w Kosmosie.

Nową polską inicjatywę instrumentalną, radioteleskop o średnicy 90 m, który byłby jądrem narodowego ośrodka badań radioastronomicznych w Polsce, przedstawia Andrzej Kus. Jako miejsce budowy tego instrumentu wskazuje Bory Tucholskie.

Następnie zamieszczamy informacje o imprezach związanych z obchodami Międzynarodowego Roku Astronomii w Małopolsce, Krośnie, Dąbrowie Górniczej i regionie, Opolu. Piszemy o zlocie astronomicznym w Bieszczadach, o jeszcze jednej wyprawie na tegoroczne zaćmienie Słońca do Chin i o jubileuszu 90-lecia Profesora Hieronima Hurnika z Poznania.

W związku ze zbliżającą się 400-letnią rocznicą urodzin Jana Heweliusza przypominamy jeden z jego instrumentów, cyrkiel znajdujący się w Muzeum Kopernika w Toruniu oraz omawiamy zastosowanie i sposób posługiwania się takim instrumentem.

W Rozmaitościach, obok kilku nowości astronomicznych, piszemy o tegorocznych laureatach Nagrody Nobla z fizyki, bez pracy których trudno wyobrazić sobie osiągnięcia współczesnej astronomii.

W Astronomii w szkole omawiamy syntetycznie zjawiska astronomiczne roku 2010, a w Kalendarzu astronomicznym piszemy szczegółowo o tym wszystkim, co będziemy mogli zaobserwować na niebie w marcu i kwietniu. W Recenzjach przedstawiamy monografię wydaną przez Piotra Flina i jego współpracowników na temat „Własności struktur wielkoskalowych we Wszechświecie”.

Na koniec jest jak zwykle felieton muzyczny, krzyżówka i ciekawe strony internetowe.

Wszystkim Czytelnikom i Przyjaciołom „Uranii” pragnę złożyć najlepsze życzenia zdrowia, pomyślności i pogodnego nieba w Anno Domini 2010.

Do Siego Roku!

Jak wyglądają protuberancje słoneczne w trzech wymiarach? Aby odpowiedzieć na to pytanie, NASA wystrzeliła satelity STEREO, by nie spuszczały Słońca z oka, patrząc z dwu różnych punktów. Satelity STEREO krążą wokół Słońca niemal po orbicie Ziemi, lecz jeden (nazwany Ahead — ang. z przodu) aktualnie wyprzedza Ziemię, podczas gdy drugi (nazwany Behind — ang. z tyłu) podąża za nią. W końcu września ub.r. wybuchła potężna protuberancja i pozostawała ponad Słońcem przez około 30 godzin, pozwalając satelitom STEREO wykonać liczne zdjęcia pod różnymi kątami. Tu pokazujemy obraz zdarzenia w wysokiej rozdzielczości ze STEREO Ahead. Niezwykle spokojne zachowanie Słońca przez ostatnie dwa lata spowodowało, że takie wielkie protuberancje są stosunkowo rzadkie. Połączona perspektywa STEREO pomoże astronomom lepiej zrozumieć mechanizm powstawania i ewolucji protuberancji, koronalnych wyrzutów materii oraz rozbłysków. Źródło: STEREO Project, NASA